Leeslog

Herinnering

2012-01-21T13:13:00.002+01:00

Geschiedenis is de zekerheid die ontstaat op het punt waar de gebreken van de herinnering en de onvolkomenheden van de documentatie samenkomen. Deze nooit meer te vergeten uitspraak door de schoolvriend van de ik-verteller lijkt de kernzin van de korte roman Alsof het voorbij is van Julian Barnes. Het gemiddelde levensverhaal van deze ik-verteller, de zelfmoord van zijn schoolvriend, diens nagelaten dagboek en de gebreken in de herinnering van de ik-persoon die terugblikt op zijn verleden, vormen de pijlers waarop dit meesterwerk steunt. Er staat geen woord teveel in, de compositie is perfect en de informatiekracht is enorm. Een niet te missen roman.

Hersenen

2012-01-21T12:55:00.003+01:00

'Gebruik nu eens je hersens!' is een uitspraak die veel ouders wel eens een keer tegen hun kinderen hebben geroepen. Met name in de puberteit is onhandig gedrag niet ongewoon, maar als er een periode in een mensenleven is waar de hersenen dan volop aan het werk zijn is het wel de puberteit. In de bestseller Wij zijn ons brein maakt hersenonderzoeker Dick Swaab duidelijk dat veel menselijk gedrag letterlijk zit ingebakken in de hersenen. Hiermee neemt hij krachtig stelling tegen de 'maakbare samenleving': (afwijkend) gedrag is veel minder te beïnvloeden en blijvend te corrigeren dan wat velen denken. In dit boek behandelt Swaab allerlei vormen van afwijkingen en ziektes, van homoseksualiteit tot alzheimer en van anorexia tot (vanuit Swaabs theorie) religie. Soms vind ik zijn uitgangspunten wat al te rechtlijnig, maar ik kan geen steekhoudende argumenten daartegenin werpen. Naast een interessant en leerzaam boek stemt het vooral ook tot nadenken en zelfreflectie.

2011: de balans

2012-01-04T00:21:00.002+01:00

Het afgelopen leesjaar was bijzonder gemiddeld. Sinds 1990 lees ik per jaar gemiddeld zo'n 37 boeken en 10930 boekpagina's per jaar; in 2012 waren dat er respectievelijk 34 en 10990. Allez ja! Naast deze koele cijfers vond ik het vooral een kwalitatief leesjaar: veel mooie en interessante boeken. Weinig leesdips; wel enkele doorwrochte boeken die je niet eventjes in een weekendje uitleest. Hopelijk zaten er enkele tips voor de bezoekers van deze weblog tussen, daar doe ik het uiteindelijk om.
Het was weer een hele klus, maar de indexen zijn weer helemaal up to date!

Iedereen een geweldig leesjaar 2012!

Complex

2011-12-31T16:26:00.001+01:00

Zo complex als de late geschiedenis van het jodendom en de staat Israël is, zo complex is de roman die Philip Roth erover schreef. In Operatie Shylock. Een bekentenis wordt de schrijver Philip Roth geconfrontreerd met een dubbelganger die onder zijn naam het diasporisme bepleit om te voorkomen dat er een tweede holocaust zou plaatsvinden. De schrijver Roth reist vervolgens naar Jeruzalem, ontmoet daar zijn dubbelganger, bezoekt er het proces tegen Demjanjuk en raakt verstrikt in een geheime operatie van de Mossad. De dwingende vertreltrant van Roth, de besproken onderwerpen en de plaats van handeling maken dat je het boek moeilijk weglegt, ook al raakte ik soms de draad bijna kwijt. Roth brengt je vervolgens weer snel op het juiste spoor. Een boek als een doolhof, boeiend en intensief.

Klassiek

2011-12-18T21:24:00.002+01:00

Ik was net 18 en werd in de krant opeens met de kop van William Golding geconfronteerd; hij kreeg toen (in 1983) de Nobelprijs voor de literatuur. Sindsien stond zijn bekendste roman Heer van de vliegen op mijn lijstje te lezen boeken. Nu kwam het ervan. Het is inderdaad een meesterwerk. Eenduidig van boodschap, prachtig uitgebeeld en uitgewerkt, herkenbaar en toch onnavolgbaar. Zoals op wikipedia treffend opgemerkt: het tegenovergestelde van Robinson Crusoe. En zoveel werkelijker! Het is een jongensboek voor volwasssenen, een grootse roman! Golding werd 100 jaar geleden geboren, vandaar deze nieuwe uitgave in een nieuwe vertaling.

Voortvluchtig

2011-12-10T21:28:00.003+01:00

Ik las over Het zevende kruis van Anna Seghers een lovende bespreking in de NRC en had dit bijna 400 bladzijden dikke boek in een week uit. De Duite schrijfster Anna Seghers (pseudoniem voor Netty Reiling) publiceerde het boek al in 1942 in Mexico en gaf hiermee een krachtige inkijk in het leven in vooroorlogs nazi-Duitsland. Het gaat over Georg Heisler die met zes mede-gevangenen uit een concentratiekamp voor communisten ontsnapt. Voor deze zes anderen mislukt de ontsnapping, maar Heisler weet uit handen van zijn speurders te blijven. Zijn vlucht brengt de lezer in allerlei situaties die het leven in dit vooroorlogse Duitsland openbaren. Inzichtelijk, en tegelijkertijd spannend: dat maakt dit boek tot een heuse pageturner. Een literaire thriller van de beste soort, maar wel met een verschrikkelijke realiteit als decor. Een prachtig boek.

Onzijdig

2011-12-03T18:03:00.003+01:00

Ik had nog nooit van Jeanette Winterson gehoord, totdat ik onlangs via twee verschillende kanten op deze Engelse schrijfster gewezen werd en men Op het lichaam geschreven aanbeval. De ik-figuur vertelt hierin het verhaal over de liefdesrelatie met Louise. Meest geheimzinnige is de sexe van deze ik-figuur; nergens staat of deze nu een man of een vrouw is. Eigenlijk is het onbelangrijk om dat te weten. In dit verhaal staat het uitpluizen van de liefde als verschijnsel centraal, en dan maakt de sexe van de personages niets uit. De ik-figuur grossiert in kortstondige relaties, maar lijkt door Louise echt geraakt. Deze heeft door kanker echter niet lang meer te leven, wat de analyse van de liefde in een stroomversnelling brengt. Voor de gebeurtenissen hoef je dit boek niet te lezen; het gaat vooral om een relatief abstracte schets van de liefde. Ik vond het boek af en toe te vaag en te zweverig, maar er staan wel treffende uitspraken in die Winterson een intrigerende schrijfster doet zijn. Maar het boek maakte op mij niet die onuitwisbare indruk die dit boek wel maakte op wie dit boek mij aanraadden.

Tsjechov 5

2011-11-28T19:54:00.003+01:00

Aan mijn persoonlijke opdracht om ieder jaar minstens een deel uit de Russische Bibliotheek van Van Oorschot te lezen heb ik vorig jaar niet voldaan; in 2009 las ik er echter twee, en in 2008 zelfs vier, dus gemiddeld zit ik de laatste jaren nog goed. In de voorbije twee maanden las ik met groot genoegen de Verzamelde Werken deel 5 van Anton Tsjechov, in de nieuwe vertalingen van Tom Eekman, Aai Prins en Anne Stoffel. Drie jaren en Mijn leven zijn eerder kleine romans, met hun ruim 90 bladzijden. Veder ook veel korte verhalen, wederom alle facetten van het negentiende-eeuwse leven in Rusland beschrijvend. Tsjechov is naar mijn indruk in deze late verhalen (geschreven tussen 1894 en 1903) meer geëngageerd. De standsverschillen tussen boeren en arbeiders enerzijds en de midden- en hogere klassen anderzijds worden scherper geportretteerd. Weinig vrolijkheid vooral: de arbeiders en boeren leven in bittere armoede, de meer welgestelde klassen vervelen zich te pletter of zijn ongelukkig in de liefde. Nu ik met het uitlezen van dit deel alle delen met verhalen van Tsjechov uit de Russische Bibliotheek gelezen heb, is de conclusie gerechtvaardigd dat ik geen andere schrijver ken die met zijn oeuvre zo'n volledig beeld van een hele maatschappij schetst. Alleen de tsarenfamilie wordt nog niet van binnenuit beschreven, maar voor de rest kom je in zijn verhalen bij iedereen thuis. Oneindig boeiend, en oneindig mooi geschreven. Een monument, deze serie, en wat een schrijver. Tsjechov werd pas 44 jaar oud, onvoorstelbaar!

Op het randje

2011-11-20T13:11:00.003+01:00

Van John Lukacs las ik al eerder boeken over de Tweede Wereldoorlog, en zijn Vijf dagen in Londen. Mei 1940 stond al een poosje op mijn leeslijst. In chronologische volgorde beschrijft Lukacs wat er in Londen gebeurde tussen vrijdag 24 mei en dinsdag 28 mei 1940. In deze dagen voerde de pas twee weken eerder aangetreden premier Churchill een scherpe strijd met zijn minister van buitenlandse zaken Lord Halifax. Ondertussen werden de Engelse legers bij Duinkerken teruggedreven en begon de evacuatie. Lucaks boodschap: In deze dagen naderde Adolf Hitler het punt waarop hij de Tweede Wereldoorlog, zijn oorlog, zou winnen, het dichtst. (...) Churchill en Groot-Brittannië zouden de Tweede Wereldoorlog niet gewonnen kunnen hebben; uiteindelijk werd de oorlog door de VS en de Sovjet-Unie gewonnen. In mei 1940 was Churchill echter de man die hem niet verloor. Dit boek beschrijft hoe dat zo gebeurde. Uitermate boeiend, en vooral ook spannend.

Sterren

2011-11-06T09:35:00.003+01:00

Paul van Craenenbroeck was jarenlang hoofdinspecteur namens Michelin in de Benelux, en hij deelde de sterren aan toprestaurants uit (of nam ze af). In De magie achter de Michelin ster. Onthullingen van een hoofdinspecteur blikt Van Craenenbroeck terug op zijn carrière. Ik vind het wel meevallen met het imago dat dit boekje heeft als dat het een afrekening is met het beoordelingssysteem van Michelin. Op de keper beschouwd biedt boek vooral het verhaal van een ouwe zeur die nog eens even lekker tegen zijn oud-collega's de waarheid wil vertellen. Van Craenenbroeck zal vast een groot kenner van de goede gastronomie zijn, maar er boeiend en goed over schrijven is toch een ander vak. Hij wil vooral tegen de onzichtbare opponent zijn gelijk halen en dat maakt dit boekje gaandeweg een vervelend geheel. Bovendien is het uitermate slecht geschreven. En zijn geschrijf over zijn honden is misschien leuk voor intimi van de schrijver, maar ik had er een flink 'so what?' gevoel bij. Een goede redacteur die Van Cranenbroeck had geholpen tot een coherent verhaal te komen, was geen overbodige luxe geweest. Nu resteert slechts een armzalig boekje vol nutteloos en vaag gezever. Enkele zinnen: Het moeilijkste is om de aanwezigheid van een hond, die bepaald wordt door zijn karakter, door een andere te vervangen. ... Ik ben van nature optimistisch, maar sta altijd wel met beide benen op de grond, omdat ik me ook bewust ben van de alledaagse verplichtingen. ... Je moet een oude aap geen smoelen leren trekken, daar moet je gewoon naar luisteren.

België

2011-10-30T13:12:00.003+01:00

Ik werk momenteel tijdelijk in België en woon door de week in Brussel. Dan leest het nieuwe boek van Dimitri Verhulst extra plezierig. Aan het gerucht over De intrede van Christus in Brussel (in het jaar 2000 en oneffen ongeveer) hangt Verhulst in 14 statiën zijn commentaar op de huidige maatschappij in Brussel, België en daaromtrent op. Blinkt Erwin Mortier uit in fijnzinigheid en poëzie, Dimitri Verhulst rijgt de ene weelderige volzin aan de andere. Koning, kerk en vaderland moeten het flink ontgelden, ofschoon er ook liefde voor met name Brussel door de regels heen spreekt. Verhulst schrijft zoals Nederlanders het Vlaams waarderen: mooi, rijk woordgebruik in lange, soepele zinnen. Alleen ontbreekt het woord 'allez', dat men in Vlaanderen gemiddeld twee keer per minuut uitroept; stellig het meest gebruikte woord in Vlaanderen. Geen meesterwerk, wel een heerlijk boekje.

Ziekte

2011-10-30T08:29:00.002+01:00

Het nieuwste boek van Erwin Mortier is een parel. In Gestameld liedboek. Moedergetijden beschrijft Mortier het ziekteproces van zijn moeder die - nog geen zestig jaar oud - aan Alzheimer lijdt. De titel geeft scherp de vorm weer van dit boek. In doorgaans korte fragmenten schrijft Mortier over wat de ziekte met zijn moeder doet, en wat dat met haar directe omgeving (zijn vader, hemzelf vooral) doet. Mortier schrijft poëtisch proza, en soms slaat de balans om naar prozaïsche poëzie. Uiterst fragiel en fraai, een zeer bijzonder boek.

Economie 2

2011-10-23T14:58:00.004+02:00

Ik kreeg Huid en haar van Arnon Grunberg vlak na verschijnen cadeau, een klein jaar geleden, maar las het pas nu. Deze ruim 500 bladzijden dikke roman leest als een trein, houdt de aandacht voortdurend vast, maar bevredigt niet. De centrale figuur Roland Oberstein is econoom en woont en werkt in de VS, maar heeft een ex-vrouw, een zoontje, en een vriendin in Nederland. Tijdens een congres ontmoet hij een Amerikaanse en die voegt hij aan zijn lijst veroveringen toe. Uiteindelijk komt het erop neer dat alle personages (Oberstein, zijn ex-vrouw, zijn vriendin in Nederland, zijn nieuwe vriendin in Amerika, haar man) er weer andere scharrels op nahouden en in korte hoofdstukjes komen we hun belevenissen te weten. Seks staat daarbij centraal - er zijn delen van het boek dat het louter over neuken gaat. De verhoudingen tussen de personages worden steeds koeler. Uiteindelijk blijken seks en liefde niets anders dan een economisch ruilmiddel: er is schaarste, dus ontstaat er handel op basis van vraag en aanbod. Op zich een boeiend gegeven, maar ik vind de uitwerking van de personages en handelingen vlak en dikwijls zeer ongeloofwaardig, de dialogen zijn veelal kunstmatig. Aan het slot van het boek vergaloppeert Oberstein zich door een verhouding met een studente en door haar gaat hij zijn ondergang tegemoet. Het kwam op mij teveel als een noodzakelijke coda over om een einde aan het geheel te kunnen breien; geen logisch uitvloeisel uit het voorafgaande.

Meer meligheid

2011-10-15T14:40:00.003+02:00

Het derde deel uit de Adrian Mole-serie bevat meer dan alleen de dagboeken van de opgroeiende Mole. De tweede helft van True Confessions of Adrian Albert Mole van Sue Townsend bestaat uit dagboekaantekeningen van Margaret Hilda Roberts, een aristocratisch en superintelligent meisje ergens uit de jaren dertig, en van aantekeningen van Susan Lilian Townsend over reizen naar Mallorca en Moskou. De precieze bedoeling van deze uitstapjes ontgaat me eigenijk, maar de droogkomische inhoud vergoedt alles. Townsend heeft een geest overlopend van meligheid en inzicht in het menselijk denken en handelen. Die combinatie houdt je permanent geboeid!

Economie 1

2011-10-15T12:15:00.004+02:00

Van een vriend kreeg ik een alleraardigst boekje van A.H.J. Dautzenberg cadeau: Rock & Roll. Economie voor en door leken verklaard. Het bevat 5 interviews met bekende mensen die ieder op eigen wijze succesvol zijn in het economisch verkeer: de lingeriekoningin Marlies Dekkers, oud-rebel Ronnie Brunswijk, ex-Pippi Langkous Inger Nilsson, oud-voetballer Ronald de Boer en popster Ian 'Lemmy' Kilmister. Zij allen zijn prive-expert in de economie, en de interviews leveren interssante inzichten op. Kilmister ilustreert zijn mening dat de muntunie in Europa niet kan slagen en slechts eenheid symboliseert, maar niet realiseert zeer treffend: De prositutie. Een sector die ik door en door ken. In Amsterdam betaal ik zo'n honderd euro voor een goede wip. In Duitsland honderdvijftig. De Portugese hoeren spreiden hun benen voor veertig euro. In Griekenland kun je voor dat bedrag een hele nacht kezen, al heb ik daar gezien mijn leeftijd de conditie niet meer voor. Dat geeft al aan hoe verschilend economieën zijn. Extrapoleer dit voorbeeld naar de andere sectoren en je weet genoeg. Boeiend boekje!

Gods strijdperk

2011-09-30T22:00:00.003+02:00

Ik was voor het eerst in Jeruzalem in augustus 2000, toen het relatief rustig was in Israël. Toen werd ik al gegrepen door deze stad. Ik verbleef toen weliswaar in Tel Aviv, maar reisde in anderhalve week vier keer een hele dag naar Jeruzalem. Ik bezocht er de highlights, en liep ook op de Tempelberg rond. Door plezierige persoonlijke omstandigheden was ik het afgelopen jaar meerdere keren in Israël, en bezocht ik wederom enkele keren Jeruzalem, jongstleden juni voor het laatst. Inderdaad: het is de mooiste stad die ik ken, en ofschoon ik geenszins religieus ben ook de meest essentiële. Die gekke Heilig Grafkerk is een welhaast potsierlijk geheel, maar wél de plek waar datgene gebeurde waar we ons iedere jaar weer met de Matthäus Passion door laten meeslepen. Als er trouwens één religie in Jeruzalem door de mand valt is het wel het christendom. Het is overigens niet louter fantastisch wat je er aantreft: voor liberale Israeliërs is Jeruzalem bijna een no go-area geworden. Enfin, er valt vanalles over die stad vertellen, en het verhaal over de geschiedenis van de stad werd deze zomer op een presenteerblaadje aangereikt door de verschijning van Jeruzalem. De biografie van Simon Sebag Montefiore. In ruim 700 met kleine lettertjes dichtbedrukte pagina's beschrijft Montefiore chrolonogisch de geschiedenis van de stad, tot aan het heden. Ik denk dat er geen stad is die zoveel machtswisselingen heeft meegemaakt. En er werd wat afgemoord, verkracht, ledematen afgehakt, geroofd en geplunderd. Het bloed spat van de bladzijden. Wat moet God toch met zijn Heilige Stad hebben voorgehad? Ik kende Montefiore van zijn boek over Stalin, dat ik echter na 40 bladzijden teleurgesteld weglegde; ik vond hem te vooringenomen. Ook in dit boek komt op een gegeven moment de aap uit de mouw: de schrijver is telg uit een Joodse familie die in de negentiende eeuw nogal veel macht had. Zijn beschrijvingen van de laatste 50 jaar zijn niet helemaal objectief. Maar de kracht van het boek ligt vooral in de beschrijving van de duizenden jaren daarvoor. Koning David, Herodes de Grote, de Kruistochten, de Ottomanen, Napoleon en Lawrence of Arabia: never a dull moment in Jeruzalem.
Ik weet nu dat ik, toen ik in augustus 2000 op de Tempelberg was, op terrein liep waar 901 jaar plus ruim een maand daarvóór geen vierkante meter onbedekt bleef met afgeslachte mensen. Alleen al op de Tempelberg werden toen in een enorme woeste orgie 10.000 mensen gedood. In Jeruzalem stonk het er een half jaar later nog naar menselijke resten. Gelukkig noemt Montefiore ook die uitspraak van Gustave Flaubert waaraan ik iedere moest denken als ik door de Jaffapoort de oude stad binnenliep: 'Ik liet een wind toen ik over de drempel ging.'
Een fascinerend boek over een geweldige stad. Jeruzalem: gottegot!

Gods water en Gods akker

2011-08-21T16:45:00.005+02:00

De afgelopen jaren verschenen een aantal zogenaamde literaire thrillers geschreven door jonge schrijfsters met volbloedige Hollandse namen; de stations hingen vol met posters met de omslagen. Ik ben geen liefhebber van dat genre, of beter: ik besteed mijn leestijd liever aan andere boeken. Door mijn vooringenomenheid miste ik de debuurtroman van Franca Treur die ik zonder pardon onder dezelfde categorie schaarde. Dorsvloer vol confetti werd me echter onlangs aanbevolen, en ik las de 26ste druk van deze roman die twee jaar geleden verscheen. Het is een fraai geschreven en stemmig boek over de jeugd van een meisje in een groot boerengezin in Zeeland, waarin godsvrucht en het boerenbedrijf centraal staan. Franca Treur groeide in een vergelijkbare situatie op, maar vermeldt voor alle duidelijkheid voorin het boek dat overeenkomsten met werkelijk bestaande personen op toeval berusten. Dit is zeker niet het zoveelste voorbeeld van een afrekening met een calvinistische jeugd; integendeel eigenlijk. Onderhuids is er zeker een groeiende mate van twijfel en een wil tot ontdekken wat er verder is tussen hemel en aarde, maar tot een doorbraak komt het in het boek niet. Dat is ook niet de aard van de roman; de lezer kan zijn eigen conclusies over dit calvinistische milieu trekken.
Het omslag is mij teveel van het goede. Op het achterplat een foto van de schrijfster, een jonge blonde juffrouw. Op het voorplat eveneens een blond meisje. Als het het boek wijd openslaat is het wel erg blond en quasi-diepzinnig gestaar allemaal.

Oorlog zonder vrede

2011-08-06T14:33:00.003+02:00

Het moest er zeker van komen, en in een week of vier was ik volledig ondergedompeld in wellicht de grootste Russische roman van de twintigste eeuw: Leven & lot van Vasili Grossman. Met de slag om Stalingrad als centraal gegeven beschrijft Grossman de levens van een flinke hoeveelheid uiteenlopende figuren waarvan de belangrijkste via via aan elkaar gelieerd zijn. Zij allen nemen deel aan of ondervinden de gevolgen van de oorlog en het het sovjet-regime, of het nu direct aan het front in de puinhopen van Stalingrad zelf is, in een werkkamp van de Duitsers of de Russen, of aan de wetenschappelijk academie in Moskou. Achterin het boek is over tien pagina's een lijst van personages opgenomen, over 17 situaties gegroepeerd. Deze enorme collectie personages dwingt je tot een grote concentratie maar ook tot doorlezen om de grip op het boek niet te verliezen. Sommige personages worden zelfs soms tot drie keer verschillend genoemd: met hun voornamen, hun achternaam en hun bijnaam. Ik ken geen ander boek waarin zo treffend en compleet een gehele maatschappij (in dit geval een totalitaire maatschappij in oorlog) wordt beschreven. Grossman baseerde veel gebeurtenissen op eigen ervaringen: als oorlogscorrespondent was hij aan het front in Stalingrad en zag hij vlak na de bevrijding de gaskamers van Treblinka; hij kende ook de werking van de partijkaders van binnenuit. Dat maakte dit boek tot een gevaarlijk boek voor de Sovjet-Unie; geen wonder dat het niet mocht verschijnen. Wel een wonder is dat er een versie van het manuscript bewaard bleef. Grossman zelf stierf enkele jaren na het voltooien en afwijzen van het boek verbitterd aan kanker, waarschijnlijk met de gedachte dat hij in tien jaar tijd een grootse roman schreef die nooit gelezen zou worden. Het lot besliste gelukkig anders; met Leven & lot schreef hij een waardige en eigentijdse opvolger van de grote Russische romans uit de negentiende eeuw.

Op reis

2011-07-15T15:53:00.003+02:00

Ik vermoed dat veel lezers stiekem stikjaloers zijn op Frank Westerman: de hele wereld over reizen, daar interessante mensen spreken, en goede boeken daarover schrijven. Zulk leven wil iedereen eigenlijk wel. In El Negro en ik vormt een opgezette Afrikaan in een lokaal Spaans museum de aanleiding voor een zoektocht over de hele wereld naar de achtergronden van deze Afrikaan, en naar de cultuur die de gedachte van de superieure blanke westerse mens tot gevolg had, alsook naar de waarde van ontwikkelingshulp. Het is een gevarieerd een aantrekkelijk verslag. Het onderwerp trok mij iets minder dan vier andere boeken die ik van hem gelezen heb: Ararat, Ingenieurs van de ziel, De graanrepubliek en De brug over de Tara. Klik op de titel voor de logs van die boeken. Desalniettemin wederom een overtuigend staaltje onderzoeksjournalistiek!

Oponthoud

2011-07-15T15:23:00.002+02:00

Zo af en toe een roman van Hella Haase, altijd een genot. Haar boeken hebben kwaliteit en zijn in bijzonder fraai Nederlands geschreven. Cider voor arme mensen dateert van 1960 en gaat over een vriend en vriendin die een 'overspelig' tochtje naar Parijs maken maar ergens in Noord-Frankrijk met autopech stranden. De relatie van die twee is geenszins warm en de stranding maakt de sfeer er allesbehalve beter op. Ze komen terecht in een arm dorpje waar maar een paar huizen en boerderijen staan en daar door een boerenfamilie niet bepaald vriendelijk worden onthaald, ook al zorgt die er wel voor dat de auto gerepareerd wordt. Het verhaal geeft langzaam en verscholen zijn geheimen prijs: er is van alles aan de hand met de boerenfamilie en met de relatie tussen de twee en dat alles ontvouwt zich traag en mysterieus.

Onvoltooide?

2011-06-18T17:01:00.002+02:00

Op de dag dat bekend werd dat de rechter het verschijnen van het derde deel van de Reve-biografie van Nop Maas tegenhield, las ik het tweede deel uit. Over Gerard Reve. Kroniek van een schuldig leven. De 'rampjaren' 1962 - 1975 deed ik alles bij elkaar een maand of vier. Aanvankelijk schoot het weinig op, maar nu ik sinds kort voor werk lange treinreizen moet maken vloog ik in twee weken door zo'n 500 bladzijden heen. Voor het beschrijven van 14 jaar van Reve's leven heeft Nop Maas ruim 800 bladzijden nodig: het illustreert de gedetailleerdheid van dit boek. Maas beschrijft werkelijk alles, en soms is dat teveel van het goede. Een voordeel is dat jezelf conclusies kunt trekken over Reve en al diegenen met wie hij te maken heeft. Maas onthoudt zich meestal van een eigen mening, interpreteert relatief weinig. Hij heeft vooral al zijn bronnen geordend, gerubriceerd en op volgorde gelegd, en zodoende kwam hij tot een chronologisch verhaal. Het boek zou onmetelijk saai zijn geweest ware het niet dat Maas veel citeert uit niet eerder of in onvindbare media gepubliceerde documenten van Reve zelf. Net als bij het eerste deel van de Reve-biografie steelt Reve zelf de show in dit boek. Wachten op een trein las ik onderstaande bespreking van De walgvogel van Jan Wolkers, en mijn geschater zette bijna alle seinen op rood. Wij menen zonder stoutmoedig te worden te kunnen voorspellen, dat Ans Wolkers een groot braakboek, wellicht het braakboek van deze eeuw gecreëerd heeft. Er wordt gespuugd, gevomeerd, gebraakt, overgegeven en soms zelfs gekotst in waarlijk àlle standen. Wij noemen: op de grond, op de vensterbank, op het privaat, in struikgewas en op het uniform. En altijd vindt de vindingrijke auteur wel een aanleiding zo niet een reden om zijn weergaloze peristaltiek in omgekeerde richting in beweging te zetten. Meer hoef je dan even niet.

Het laatste deel van de biografie zal ooit wel verschijnen, na de dood van Schafthuizen waarschijnlijk. Eerst gewoon maar alles van Reve herlezen.

Groeipijnen

2011-06-18T16:48:00.003+02:00

In februari j.l. las ik het eerste deel van de dagboeken van Adrian Mole van Sue Townsend. Nu het vervolg: The growing pains of Adrian Mole. Het is wederom een verrukkelijk boekje. De relatieproblemen van zijn ouders en van hemzelf, zijn pogingen intellectueel te worden: het is allemaal even tragikomisch. Het dagboek begint in 1982, wanneer Groot-Brittannië met Argentinië een oorlog voert over de Falkland-eilanden. Alleen al zo'n opmerking daarover op de eerste bladzijde van dit boekje: At tea-time I was looking at our world map, but I couldn't see the Falkland Islands anywhere. My mother found them: they were hidden under a crumb of fruitcake. Op een dag besluit Adrian zwerver te worden, en daartoe zijn baard te laten staan. Een dag later schrijft hij: No sign of the beard yet. Het zijn zulke kleine opmerkingen die dit dagboek tot een feest maken. Daarnaast ook krachtige ontwikkelingen thuis en op school. De delen 3 en 4 van de serie liggen al klaar.

Kleur bekennen

2011-06-18T16:33:00.003+02:00

Midas Dekkers houdt van mensen met rood haar, dat wist ik al uit eerdere publicaties van deze bioloog. Hij schreef er nu een heel boek over: Rood. Een bekoring. Het is minder krachtig dan zijn andere thematische boeken. Vooral in de eerste helft had ik meermalen het gevoel dat ik de link naar het hoofdonderwerp een beetje kwijt was; Dekkers kan soms goed doorouwehoeren. Maar uiteindelijk word je toch weer beloond: Dekkers legt interessante verbanden tussen kleurgebruik in de natuur en wat mensen ermee doen: Bij de aanblik van een vrouw in een tijgerpakje voelen veel mannen zich opeens heel erg tijger - om precies te zijn een tijger in de paartijd. Bij een jurkje met zebramotief lukt iets dergelijks dan weer niet. Zulke frisse opmerkingen lees ik graag.

Populisme

2011-06-18T16:18:00.005+02:00

Ik lig vier te bespreken boeken achter; ondanks de lange radiostilte gelukkig geen leesdip! Moeten wij van elkaar houden. Het populisme ontleed is een essaybundel waarin Bas Heijne probeert te verklaren waarom zovelen voor het populisme vallen en wat het populisme daadwerkelijk is. Een echte ontleding van het populisme is dit boekje echter niet, maar ik denk dat het populisme ook moeilijk te ontleden valt. Het is geen eenduidige stroming met een specifiek programma. Integendeel: het populisme waaiert alle kanten uit, juist om aan de snelle emoties van het kiezersvolk te kunnen blijven voldoen. Ik vind Bas Heijne in zijn nu wekelijkse columns in NRC Handelsblad sterker dan in deze wat langere essays. Hij wil iets verklaren en analyseren wat moeilijk te verklaren en te analyseren is. daardoor veel getheoretiseer zonder dat je het gevoel hebt dat je naar een eenduidige conclusie wordt geleid. Het geeft niet: het is van belang erover te lezen, aspecten uitgelegd te krijgen, en daarna je eigen mening te vormen. Dit boekje helpt daarbij en dat maakt het tot een nuttig geheel.

Innemend

2011-05-01T16:03:00.003+02:00

Tommy Wieringa is een interessante schrijver en sinds Joe Speedboot nam ik me voor alles van hem te lezen. Caesarion vond ik niet zo heel erg geslaagd, en toen ik Ga niet naar zee voor het eerst zag liggen leek me het een manier om de inkomsten hoog te houden, zowel voor uitgeverij als auteur. Pas na een paar maanden won mijn nieuwsgierigheid het van mijn vooringenomenheid en kocht ik het boek toch. Ik heb er geen spijt van. Het bevat zo'n 140 korte stukjes die Wieringa deels al eerder publiceerde in kranten en tijdschriften. Als verzameling geven ze echter een innemend beeld van de bezigheden van Wieringa en van zijn belangstellingen. Het leest allemaal erg soepel, en dikwijls zitten er zeer fraaie miniaturen bij. Voor trein en nachtkast een ideaal boek.

Reünie

2011-05-01T15:49:00.003+02:00

Ik kreeg de novelle Hereniging van Fred Uhlman enkele dagen geleden cadeau en las het meteen uit; de 90 bladzijden houden je in je greep tot de laatste regel. Met de beschrijving van de vriendschap tussen de joodse ik-figuur en de adellijke telg uit het geslacht Hohenfels die in het voorjaar van 1932 begint en een klein jaar aanhoudt, geeft Uhlman de kern van de Duitse tragiek weer die zich toen in dat land begon af te tekenen en de intelligentsia begon te raken. Kameraadschap in een tijd dat dergelijke vriendschappen niet meer mochten. Subtiel en relatief lichtvoetig geschreven, maar met maximaal effect. Een pareltje, deze novelle, en goed dat het heruitgegeven is. Uhlman schreef het in 1971 en de Nederlandse vertaling verscheen in 1978 onder de titel Reünie. Nu dan weer opnieuw verkrijgbaar; op naar de winkel!

Zelfmoord

2011-04-10T14:00:00.002+02:00

David Vann moest de zelfmoord van zijn vader in 1980 flink van zich afschrijven, zoveel is wel duidelijk als je zijn debuut Legende van een zelfmoord leest. In vijf korte beschouwingen en een bizarre novelle belicht Vann verschillende kanten van zijn vader. Die novelle is geschreven vanuit een omgekeerde invalshoek en leest aanvankelijk als een spannend avontuur, maar halverwege wordt je kijk op het boek, en ook op deze novelle, volledig op zijn kop gezet. Dan wordt het boek opeens enorm psychologisch beladen en wrang, en dat blijft tot het einde het geval. Het boek laat je nauwelijk los, ik las het in ruim een dag uit. Het is overal jubelend ontvangen, en dat is goed te begrijpen. Een meesterwerk vind ik het niet, omdat het boek me toch iets teveel als een persoonlijk medicijn voorkwam; de auteur heeft nogal flink met zichzelf overhoop gelegen door die zelfmoord van zijn vader. Zoals de schrijver aan het eind schrijft: alles is fictie, maar gebaseerd op veel uit de werkelijkheid. Tja, dan moet je het ook als fictie lezen, en dan roept het boek ook veel vragen op. Desalniettemin: een boek dat je niet loslaat zodra je erin begin te lezen.

Eigenlijk

2011-04-03T17:27:00.003+02:00

Of het daadwerkelijk de laatste roman van Jeroen Brouwers is weet je pas als hij dood is, maar Bittere bloemen schijnt wel als zodanig aangekondigd te zijn. De thematiek zou er trouwens wel bij passen: het verglijden van de tijd, en het memoreren door de 81-jarige hoofdpersoon van voor hem belangrijke momenten uit zijn voorbije leven. In het hier en nu in de roman gebeurt niet zoveel en het vergde mij soms moeite om te begrijpen of het nu een gedachte door de hoofdpersoon of een beschrijving van het heden betrof. Brouwers weeft een behoorlijk complex net van verhaallijnen, commentaren en herinneringen; dit is geen boek dat het de lezer makkelijk maakt. Misschien ben ik toch iets teveel ongecompliceerd om van zulke abstracte verhalen te genieten. Maar goed, Brouwers trakteert je wel weer op enkele heerlijke uithalen (vooral het gebruik van het woord 'eigenlijk' moet het ontgelden) en soms gebruikt hij woorden en zinsconstructies die je flink doen lachen. Maar ik moet helaas erkennen dat deze roman me een beetje is tegengevallen.

De tovenaar

2011-03-14T21:27:00.002+01:00

In 2008 las ik van Thomas Mann een selectie uit zijn dagboeken uit de periode 1940-1948, zie hier de weblog daarvan; nu het vervolg Roem en verliefdheid. Dagboeken 1949-1955. Het zijn Manns laatste levensjaren, waarin hij om politieke redenen de Verenigde Staten verlaat en zich vestigt nabij Zürich. Evenals in dat eerdere deel bevatten deze dagboekaantekeningen een enorme informatiedichtheid, wat het lezen van dit boek tot een inspannende, tijdrovende maar bovenal verrijkende bezigheid maakt. Mann schrijft haast opsommend, maar iedere opmerking doet ertoe, ook wanneer zij zijn wat verwende natuur blootleggen. Mann blijkt echter bovenal een man met een zuiver geweten, die voortdurend alert blijft op mentale zuiverheid. Interessant is zijn seksuele ambiguïteit, waarmee zijn vrouw en zijn meest geliefde dochter Erika soms flink de draak steken. Als je die ambiguïteit als vader en literaire tovenaar harmonisch kan laten voortbestaan en bespreekbaar kan laten zijn, dan tekent dat de morele rijkdom die hij met zijn naasten heeft weten te bereiken. De eerdere selecties uit zijn dagboeken zijn niet meer leverbaar en antiquarisch moeilijk verkrijgbaar, maar ze zijn het waard op te sporen. En er zijn nog wat romans te lezen van deze gigant; ik verheug me erop.

Balkan

2011-02-21T20:55:00.005+01:00

Precies een jaar geleden kocht ik de twee boeken van Frank Westerman die ik nog niet gelezen had; nu las ik de eerste daarvan in ruim een dag uit. Inmiddels is er weer een nieuwe Westerman verschenen en staat weer een nieuwe op stapel, dus voldoende verse aanvoer. De brug over de Tara verscheen voor het eerst in 1994, toen de oorlog in het voormalige Joegoslavië nog aan de gang was. Westerman probeert hierin de achtergrond van deze meedogenloze oorlog te doorgronden, of beter: het karakter van de balkanmens die tot zo'n oorlog in staat bleek. Dat doet hij volgens het recept waar hij in uitblinkt: zoveel mogelijk praten met allerlei mensen, van de gewone man of vrouw tot en met de vrouw van de toenmalige Servische leider Milosevic en uit die gesprekken een zo gevarieerd cq objectief mogelijk beeld van zijn onderwerp destilleren. Zijn bezoek aan de hoogbejaarde A. den Doolaard past in deze opzet: die schreef ooit meerdere romans die zich afspelen in het gebied, en waarin hij de volksaard zo treffend wist te verwoorden dat hij er een bekendheid is. De oorlog tussen Kroatië, Servië en Bosnië eindigde in 1995, maar later rezen er nog gewapende conflicten tussen Servië en Kosovo respectievelijk Montenegro. Alles ligt eigenlijk nog te vers in het geheugen, maar ik zou heel graag eens een goed en zo objectief mogelijk overzichtswerk over deze laatste oorlog in Europa willen lezen. Het zal trouwens geen eenvoudige opgave zijn zo'n boek te schrijven: de oorsprong van de oorlog gaat minstens 700 jaar terug en om dan een evenwichtig en helder 'Vooraf' samen te stellen... Dit boek biedt weliswaar geenszins dat complete overzicht, maar wel voldoende kwaliteit om een begin van begrip te krijgen voor wat er achter die oorlog stak. Wederom onderzoeksjournalistiek van de beste soort van de hand van Westerman, ook al kan zijn kennis van klassieke muziek wel iets opgevijzeld worden: Franz Schubert schreef geen enkel vioolconcert, dus zijn sfeerbeschrijving van een huiskamer 'en een vioolconcert van Franz Schubert op de cd' kan niet kloppen.

Binnenzitter

2011-02-20T18:35:00.003+01:00

Een nieuwe Maarten 't Hart, en dan autobiografisch, dat is bijna altijd smullen. Of deze nieuwe aflevering in de serie privé-domein (wat goedkoper uitgegeven dan normaal in deze serie; paperpack i.p.v. genaaid gebrocheerd) volledig autobiografisch is in de ware zin des woords, is bepaald geen uitgemaakte zaak. Want Maarten 't Hart vertelt in Dienstreizen van een thuisblijver zulke aanstekelijke en dikwijls bizarre verhalen dat je je afvraagt of die allemaal zo precies zijn voorgevallen. Maar eigenlijk is dat niet zo heel belangrijk; het gaat om de verhalen zelf. En ja, dat is smullen. Soms waaiert hij midden in een zin flink uit naar zijn stokpaardjes muziek, bijbel, boeken, maar zijn zinnen hebben altijd charme en zijn stukken zijn steevast met persoonlijke overtuiging opgeschreven. In dit boek 18 stukken over thuisblijven, of vooral: inbreuken daarop: van een literaire reis naar Zweden tot een week ziekenhuisopname vanwege een gebroken been. Maarten 't Hart weet er steevast een hilarisch verhaal van te maken. Bij veel stukken kun je je de vraag stellen: 'so what?' en een erg substantiële bijdrage aan de vaderlandse letteren is dit boek niet bepaald, maar voor enkele onbezorgde leesuren is dit een niet te missen uitgave.

Gifschandaal

2011-02-13T21:47:00.003+01:00

Sinds Marjolein Februari columns in NRC Handelsblad schrijft, lees ik haar geregeld, en over haar enige roman uit 2007 had ik positieve verhalen gehoord. Ik las De literaire kring in vier dagen uit. De leesclub in het rijke dorp waar dit verhaal zich afspeelt bestaat uit lieden die niet om een diepzinnige mening verlegen zitten. De debuutroman van een oud-dorpsgenote maakt veel emoties los; het gifschandaal waardoor op Haïti vele kinderen om het leven kwamen hangt hier nauw mee samen. Er wordt veel gediscussieerd in dit verhaal; er zijn weinig boeken met zo'n hoge meningdichtheid als in dit boek van Februari. Zij is zelf ethicus en jurist, en schreef een boek waar zij inhoudelijk van wanten weet. Haar eigen mening valt moeilijk te destilleren; ze lijkt de meeste sympathie voor de jonge Teresa en de wat eigenzinnige Lucius te hebben. De echte confrontaties blijven uiteindelijk uit, en daar had ik stilletjes wel op gehoopt. Uiteindelijk gaat het om het nemen van je verantwoordelijkheid en onderhuids worden daarover meerdere conflicten uitgevochten. Er zitten enkele kleine slordigheden in het verhaal (het is april/mei, en dan zijn er nog geen wespen, ook geen vroege, is de ochtendkrant nog niet bezorgd als het nog volledig donker is, en ook is er dan nooit een wereldkampioenschap voetbal) maar die storen niet. Ook de dialogen zijn weinig alledaags. Maar daar ging het Februari allemaal niet om. Een ongewone roman, vol concentratie geschreven en gelezen.

Achterstand

2011-02-10T12:50:00.002+01:00

In mijn streven om meer Engels te lezen, kocht ik in november The Secret Diary of Adrian Mole Aged 13 3/4 van Sue Townsend. Ik las ooit eens een stukje in een Nederlandse vertaling, maar nooit het hele boek. Onbegrijpelijk eigenlijk, want de naam en faam van Mole en zijn bedenkster zijn wijdverbreid. Ik begon er toen meteen in, en las steeds wat stukjes in trein en tram. Dat schoot niet op, ook omdat ik prioriteit gaf aan andere boeken. Totdat ik onlangs een poosje aan een stoel gekluisterd was; toen las ik de nog resterende 150 bladzijden in een keer uit. En ja natuurlijk: dit is bijzonder verrukkelijk en uit het leven gegrepen. Het dagboek speelt in 1981 en een stukje in 1982 en doet nergens gedateerd aan. Ik hoef hier niet te beschrijven waar dit dagboek over gaat, want de meesten zullen het wel al gelezen hebben. Wie dat nog niet deed, moet er toch maar aan beginnen; ik ga snel naar de boekhandel voor het vervolg.

2588

2011-02-10T11:52:00.003+01:00

Claude Debussy schreef minimaal 2588 brieven; dat is in elk geval het aantal dat in Frankrijk onder de titel Correspondance 1872-1918 is uitgegeven. In 1872 was Debussy tien jaar, en zijn eerste briefje is ook opgenomen in deze selectie die in de serie privé-domein onder de titel Hartstochtelijk houd ik van muziek is uitgegeven. Het schrijven van zoveel brieven moet enorm veel tijd in beslag genomen hebben; tijd die niet werd besteed aan een tweede opera of nog meer orkestwerken, waar Debussy wel plannen voor had maar niet wist te realiseren. Deze selectie van 214 brieven biedt een prima inkijk in het leven van deze mysterieuze componist. Niet alleen zijn muziek is veelal mysterieus, maar ook hoe hij tot die eigen fragiele klankwereld kwam blijft ongewis. Deze brieven maken duidelijk dat Debussy bepaald geen gemakkelijke man was; hij haalde weinig vreugde uit het dagelijks leven, was niet erg standvastig in de liefde, had permanent geldzorgen en voelde zich niet snel ergens thuis.

Lucas Bunge was uitgever en is nu musicus, en bepaalde en vertaalde deze selectie, en schreef per levensfase verhelderende inleidingen. Ook de korte karakterschetsen van de correspondenten vormen een goede aanvulling: je krijgt zo een goed idee over wie voor Debussy belangrijk waren. Zo'n brievenboek waarmee je in korte tijd chronologisch door het persoonlijke leven van een grootheid reist, heeft op mij een enorme aantrekkingskracht. Ik lees zo'n boek van bijna 400 bladzijden dan in enkele dagen uit. Eigenlijk zou ik veel meer van zulke boeken moeten lezen.

Feesteditie

2011-02-02T18:44:00.003+01:00

Ik kende De voorlezer van Bernhard Schlink alleen van het affiche voor de film die van dit boek gemaakt is, ook al zag ik die (nog) niet. Schlink ligt met meerdere titels in de boekhandel, dus ik waagde me aan deze bestseller waarvan vanwege het 15-jarige bestaan een zogenaamde feesteditie is uitgebracht, met een paar antwoorden van de auteur op veelgestelde vragen en een aantal discussievoorstellen voor leesclubs. Wat er dan zo feestelijk aan deze uitgave is?

Deze roman past bij mij in de categorie 'boeiend uitgangspunt maar teleurstellend uitgewerkt'. De ik-persoon blikt op zijn relatie met de veel oudere Hanna terug, een relatie die lichamelijk begon toen de ik-figuur nog pas 15 jaar oud was, en in latere fasen een geheel andere invulling kreeg. Slechts het voorlezen lijkt de verbinding. Schlink bouwt zijn verhaal zorgvuldig op waardoor je het boek moeilijk kan wegleggen. Maar uiteindelijk resteren veel open eindjes. De ik-figuur blijkt een vat vol tegenstrijdigheden en onverwerkte emoties, en tussen hem en Hanna wordt het nergens echt spannend en al helemaal niet sensueel zoals de flaptekst belooft. Het grote leeftijdsverschil, het onverwerkte verleden, het hieraangerelateerde generatieconflict, de ware aard van Hanna: ze komen slechts halfjes ter sprake, en te weinig uit de verf. Een gemiste kans dus, ook al is dit wel weer zo'n boek dat je in twee dagen uitleest in de hoop op het ultieme moment. Maar dat blijft helaas uit.

Maffia

2011-01-30T23:14:00.006+01:00

Ik kreeg het boek een half jaar geleden van een collega bij een uitgeverij waar ik tijdelijk werkte; zij is één van de twee vertaalsters van dit boek van Roberto Saviano dat wereldwijd een enorme bestseller werd. Gomorra biedt een ruwe inkijk in de wereld van de Napolitaanse maffia, die in tegenstelling tot die van Sicilië nog gewelddadiger en meedogenlozer lijkt te zijn. Saviano schreef het boek als een heuse aanklacht vol afschuw over het Systeem, de filosofie erachter en zijn werkwijzen. Een aantal families gaan voor hun eigen financiële gewin letterlijk over lijken, en maken misbruik van vele handlangers en werkzoekenden die in arren moede wel mee moeten doen. Ook voor het landschap van hun eigen regio hebben die families geen enkel respect; heel Zuid-Italië is volgens Saviano een grote vuilnisbelt. Saviano behandelt verschillende economische sectoren die volledig geïmpregneerd zijn door het Systeem: kleding, beton, afval. Daarnaast de werkwijzen van de families en hun afrekenmethoden (in geld en pistoolschoten). Het boek is wat staccato geschreven, soms lijkt de auteur zijn woede niet volledig onder controle te hebben gehad. Maar dat vormt geen belemmering voor een aantal geconcentreerde leeruurtjes.

Niet om te lachen

2011-01-19T08:48:00.004+01:00

Ik koop zelden een boek vanwege de aanprijzingen die de uitgever op het omslag heeft gezet. Want dan zou je alles moeten kopen. Maar de aanprijzing dat de Franse schrijver Laurent Binet met HhhH de Prix Goncourt 2010 had gewonnen, trok me over de streep. Belangrijkste reden echter om dit boek te kopen was het onderwerp: de moord in mei 1942 op Reinhard Heydrich, de nummer 2 van de SS en de hardste en meest meedogenloze van alle nazi's. HhhH (Himmlers hersens heten Heydrich) is een aardige vondst, ook al dekt deze titel niet de lading. Uiteindelijk gaat het om de moord zelf, de aanloop en de voorbereidingen, en de (gruwelijke) nasleep. Binet speelt in dit boek met de grenzen van fictie en werkelijkheid. Hij noemt het boek een roman, maar het is het geenszins. Het is een reconstructie, zoveel als mogelijk gebaseerd op feiten. Maar omdat hij niet alles kon nagaan en zich dus een voorsteling moest maken hoe bepaalde gebeurtenissen konden zijn gegaan, overtreedt hij naar zijn eigen inzicht de grenzen van de ware geschiedschrijving. Vandaar dus toch een roman, naar zijn idee. De vele korte hoofdstukjes vormen puzzelstukjes over de gebeurtenissen zelf, Binets onderzoek daarnaar, zijn ideeën daarover, zijn twijfels en zijn overtuigingen. Samen vormen ze een uitermate intrigerend geheel dat ik in twee dagen uitlas. Zulke boeken vormen het beste medicijn tegen leesdips.

2010: de balans

2011-01-19T08:36:00.003+01:00

Zoals al eerder gemeld sloot mijn leesjaar 2010 pas halverwege januari 2011 af. Voor deze keer dan. 2010 was met 33 boeken en 9516 bladzijden een ondergemiddeld leesjaar; voor het eerst sinds 2000 kwam ik niet boven de 10000 bladzijden uit. Er waren lange leesdips, en ook ben ik een paar keer flink blijven hangen in boeken die ik uiteindelijk onuitgelezen heb weggelegd. Daaruit las ik bij elkaar zeker zo'n 1000 bladzijden: de Ilias van Homerus, Women van T.C. Boyle en Collapse van Jared Diamond. Boeken tellen echter pas mee als ik ze daadwerkelijk helemaal uitgelezen heb. Mijn eerste boek van 2011 is inmiddels uit, dus de kop is er alweer af. Zie hierboven.

Allemaal beestjes

2011-01-16T21:03:00.004+01:00

Het nieuwe jaar is alweer een halve maand oud, en toch las ik vandaag een boek uit dat ik nog bij het leesjaar 2010 voeg: het eerste deel van Alle beesten van Midas Dekkers. Ik kocht het op 30 december 2009, en begon er zowat direct na het begin van 2010 aan, en las de 799 bladzijden op 50 na in 2010; de overige in 2011, maar ze mogen met wat gesmokkel dus meetellen in 2010. Daarover volgt nog een aparte log, want ik schenk verder graag alle aandacht aan deze verrukkelijke eerste helft van de verzamelde Vroege Vogels-columns waardoor ik in bed, in de trein en ook in vliegtuigen heb zitten schateren. Midas Dekkers is een vrolijke zuurpruim die graag het gedrag van dieren en mensen aan elkaar koppelt. Dat levert sublieme vergelijkingen op en fraaie inkijkjes in de biologie van beide vormen van leven. Het grappigst zijn de vergelijkingen tussen honden en katten. Dekkers is bepaald geen liefhebber van honden, en zijn stukje over de Hot dog is een hoogtepunt over dit thema. Citeren laat ik achterwege; ik kan uit nagenoeg alle stukjes wel een volzin aanhalen om de kracht van Dekkers' stijl te illustreren. Gewoon op je nachtkastje leggen, deze cassette. Er is trouwens ook een dwarsligger verschenen (zo'n miniatuur dundruk boekje dat je van boven naar beneden leest), waarin beide delen in één uitgave van bijna 2000 pagina's gecombineerd zijn. En dat boekje past in de palm van je hand. Enfin, ik begin vanavond nog aan het tweede deel; over een jaar of zo de leeslog ervan.

Gelezen in 2011

2011-01-01T03:07:00.001+01:00

Gelezen boeken in 2011

BINET, Laurent: HhhH
BROUWERS, Jeroen: Bittere bloemen

CRAENENBROECK, VAN, Paul: De magie achter de Michelin ster

DAUTZENBERG, A.H.J.: Rock & Roll
DEBUSSY, Claude: Hartstochtelijk houd ik van muziek
DEKKERS, Midas: Rood

FEBRUARI, Marjolein: De literaire kring

GOLDING, William: Heer van de vliegen
GROSSMAN, Vasili: Leven & lot
GRUNBERG, Arnon: Huid en haar

HAASSE, Hella: Cider voor arme mensen
HART, ‘T, Maarten: Dienstreizen van een thuisblijver
HEIJNE, Bas: Moeten wij van elkaar houden?

LUKACS, John: Vijf dagen in Londen

MAAS, Nop: Gerard Reve – De ‘rampjaren’ 1962-1975
MANN, Thomas: Roem en verliefdheid
MONTEFIORE, Simon Sebag: Jeruzalem
MORTIER, Erwin: Gestameld liedboek

ROTH, Philip: Operatie Shylock

SAVIANO, Roberto: Gomorra
SCHLINK, Berhard: De voorlezer
SEGHERS, Anna: Het zevende kruis

TOWNSEND, Sue: The Secret Diary of Adrian Mole Aged 13 3/4
TOWNSEND, Sue: The growing pains of Adrian Mole
TOWNSEND, Sue: True Confessions of Adrian Albert Mole
TREUR, Franca: Dorsvloer vol confetti
TSJECHOV, Anton: Verzamelde werken 5

UHLMAN, Fred: Hereniging

VANN, David: Legende van een zelfmoord
VERHULST, Dimitri: De intrede van Christus in Brussel

WESTERMAN, Frank: De brug over de Tara
WESTERMAN, Frank: El Negro en ik
WIERINGA, Tommy: Ga niet naar zee
WINTERSON, Jeanette: Op het lichaam geschreven

Zon

2010-12-31T10:13:00.002+01:00

Ik begin het leesjaar met smokkelen. Het lukte me niet om de twee boeken die ik voor het overgrote deel in 2010 las voor het einde van dat jaar uit te lezen. Net niet. En toch laat ik ze tegen mijn eigen statistiche regels in met 2010 meetellen. December was een verhuismaand; van oud naar nieuw, huizen schoonmaken, 4 keer naar Ikea, 150 dozen uitpakken en andere gedoe leidde flink af van mijn normale bezigheden.

Solar van Ian McEwan las ik op nieuwjaarsdag uit; het leverde tussendoor fraaie leesuurtjes op. In deze roman staat het klimaat centraal. Nobelprijswinnaar Michael Beard denkt de oplossing voor het energievraagstuk gevonden te hebben en probeert daar de handen voor op elkaar te krijgen. Daarnaast is hij voortdurend in relatieproblemen verwikkeld, en tast hij zijn gezondheid aan met teveel drank en eten. Allemaal aardige onderwerpen die de vaart er goed inhouden. Het is echter McEwans oog voor het detail die dit boek zo lezenswaardig maakt. Het gehannes met een skipak, de treinrit en het zakje chips, de toespraak en de sandwiches zalm: ze vormen het decor voor prachtige beschijvingen van minuut tot minuut, en daarin is McEwan een meester. Andere romans van hem waren completer en complexer, maar ik heb me tussen mijn eigen gedoe in zeer vermaakt met dit boek.

Midlife

2010-11-26T11:51:00.004+01:00

Na vijf jaar is er dan eindelijk weer een nieuwe roman van Michael Cunningham, van wie ik al zijn vorige steeds met groot genoegen las. En ook Bij het vallen van de avond las ik in drie dagen uit. Ofschoon geen meesterwerk, wel weer een typische Cunningham waarin een subtiel spel van menselijke omgang wordt gespeeld en Cunningham scherpe psychologische inzichten daarover geeft. Het ogenschijnlijk boeiende maar schematische leven van de vroege veertigers Peter en Rebecca, beiden min of meer succesvol actief in de kunstwereld in Manhattan, wordt verstoord door de komst van het veel jongere broertje van Rebecca. Het verhaal kent een fraaie verteltrant, tussen het ik- en alwetende vertellersperspectief in, waarbij Peter centraal staat. Hij valt als een soort Aschenbach uit Thomas Manns Dood in Venetië voor zijn mysterieuze neefje; voortdurend speelt Cunningham met de scheiding tussen veronderstelling en werkelijkheid. Dat maakt het verhaal uitermate boeiend en spannend. Het verhaal had uiteindelijk zinderender gekund, en de figuur van het neefje Mizzy had meer diepgang kunnen hebben, maar alles bij elkaar weer een fraaie roman van Cunningham.

Politiek

2010-11-21T14:15:00.002+01:00

Een van de betekenissen van het woord politiek is volgens Van Dale: 'met (of getuigend van) veel overleg, geslepen'. En dat is precies wat er op het Binnenhof gebeurt, in het krachtenveld van politici, lobbyisten, voorlichters en journalisten. Joris Luyendijk liep in september een maandje rond op het Binnenhof en schreef er in Je hebt het niet van mij, maar... een kort maar helder verslag van. Alle krachten hangen met elkaar samen, niks gebeurt spontaan. Fraaiste voorbeeld: de CDA-fractie vergadert achter de dichte deur waarveel journalisten staan te wachten op de uitkomst. Maar hoogstwaarschijnlijk zitten ze in die kamer te kijken naar de televisie waarop de wachtende journalisten worden uitgezonden; men komt pas naar buiten als Den Haag Vandaag afgelopen is. Tja, voor nagenoeg alles in dit boekje geldt de drietrapsraket die Luyendijk zelf verwoordt:
1. ik had dit nooit zelf kunnen bedenken;
2. natuurlijk gaat het zo;
3. mijn blik is voorgoed veranderd.
Anders gezegd: een onthullend boekje, dat desondanks niet verbaast, en je daardoor cynischer maakt t.a.v. de politiek.

Pioniers

2010-11-20T17:54:00.004+01:00

Dit boek werd me ten strengste aangeraden en dat bleek volledig terecht. Ik had nog nooit eerder iets van Meir Shalev gelezen, samen met Amos Oz de meest prominente schrijver van Israël, en diens vorig jaar verschenen Het zat zo was een gelukkigmakende eerste kennismaking met zijn werk. De ondertitel van het boek geeft helder aan waar het over gaat: Een zowel grappig als triest, waargebeurd, maar ongelooflijk verhaal dat heeft plaatsgevonden in Oekraïne, Palestina, Israël en de Verenigde Staten, over mijn grootmoeders stofzuiger en zijn reis van Los Angeles naar de Vlakte van Jizreël. Een ander citaat completeert het beeld over dit boek: De dorpelingen keken naar de stofzuiger en de stofzuiger keek terug. Hij zag noeste werkers, werkkleding en sterke handen. Hun uiterlijk wees op een sober leven, eenvoudig eten en een duidelijke weg. Zulke boeren, wist hij, waren er ook in zijn geboorteland, de Verenigde Staten, maar daar leidden ze het harde leven bij gebrek aan keus, terwijl ze het hier, zo begreep hij meteen, leidden uit vrije keus en met een doel.
Voor de rest een mooi verteld, humaan en intelligent geschreven familierelaas waarin oma Tonja, haar stofzuiger en de jonge schrijver zelf centraal staan.

De poes

2010-11-20T14:49:00.003+01:00

Poezenliefhebbers - ik ben er een - spreken liefst vol vertedering over hun geliefde huisdier(en) - ik heb er twee. Wie het waagt erover te schrijven loopt dus al snel het gevaar een verzameling liefdesverklaringen op papier te zetten die het niveau van het gemiddelde poezie-album niet zullen overstijden. Dat deed Rudy Kousbroek met De aaibaarheidsfactor gelukkig niet. Zijn boekje - in eerste versie verschenen in 1969, later aangevuld met Die Wacht am IJskast - blijft een klassieker. Er is veel gefilosofeer, maar hij biedt ook concrete onderzoeksresultaten van het gedrag van huiskatten. Alles met een wat melige ondertoon, dat maakt het boekje tijdloos.

De kortste nacht

2010-11-07T15:39:00.003+01:00

Ik heb twee engelstalige boeken die ik ongeveer voor de helft gelezen had uiteindelijk weggelegd omdat ze me niet meer volledig konden boeien. Dat gebeurde me niet met June 1941. Hitler and Stalin van de Amerikaans-Hongaarse geschiedschrijver John Lukacs. In dit doorwrochte werkje van ruim 160 bladzijden concentreert Lukacs zich volledig op die ene gebeurtenis op 22 juni 1941 (de inval van Duitsland in de Sovjet-Unie) en op de aanvaller en verdediger. Het bleek het uiteindelijke keerpunt van de Tweede Wereldoorlog. Stalin geloofde zijn oren niet toen hij hoorde dat Hitler hem uiteindelijk wél aanviel, en hij was een zenuwinzinking nabij. Hitler gokte en verloor uiteindelijk, maar hoe dicht was hij niet bij de overwinning? Wanneer Hitler niet had aangevallen, was de geschiedenis geheel anders geweest. Dit boekje vertelt in detail de wegen naar de aanval, en de onvoorziene consequenties ervan. Een boeiend boekje!

Terug naar Berlijn

2010-10-24T14:20:00.003+02:00

Van F. Springer was al een poos geen nieuwe roman verschenen; nu is er dan de roman over Berlijn ten tijde van de Wende. Springer zat er toen zelf als ambassadeur. Er zijn schrijvers die je direct aan hun stijl herkent. Wanneer je niet zou weten door wie de tekst geschreven is, weet je dat bij Springer binenn een paar pagina's. De ironische ouwejongenskrentenbrood-setting (veelal met diplomaten die napraten in de bar van een goed hotel) en de vlotte uitspraken zijn typisch Springer. Teheran, een zwanezang vind ik zijn beste boek, omdat die setting het meest tragikomisch wordt uitgewerkt. Maar ook in Quadriga. Een eindspel valt er het nodige te genieten op dit gebied. Helemaal overtuigen doet de roman ook weer niet. Wanneer je zoals Springer hier doet het verhaal vanuit verschillende jaren laat vertellen, moeten die verschillende jaartallen een ondubbelzinnige en onontkoombare eenheid vormen. En dat doen ze m.i. niet. Het verhaal had net zo goed in een flashback verteld kunnen worden. Maar goed, zo'n lichtverteerbare Springer blijft lekker lezen.

Polio

2010-10-16T15:05:00.006+02:00

In Nemesis, de jongste roman van Philip Roth heerst dood en verderf. De jonge meneer Cantor is leider van een speelplaats in newark, en in zijn wijk vallen de meeste slachtoffers van de polio-epidemie die zomer 1944 woedt. Pas aan het slot krijgt het verhaal een tragische ondertoon; de beschrijving van de gebeurtenissen zelf is vrij afstandelijk en objectiverend. De roman gaat over de wijze waarop een individu reageert op grote bedreigingen; dat dat individu er uiteindelijk een enorm schuldgevoel aan overhoudt is dan ook des te opmerkelijker. Dit is misschien niet Roths meest sublieme roman die ik van hem gelezen heb, maar wederom weet Roth je bij je lurven te grijpen en je aandacht vast te houden. Dit zijn nog steeds slappe leestijden, maar dit boek las ik binnen 48 uur uit.

Busreis

2010-09-26T21:07:00.004+02:00

De nieuwste roman De laatste liefde van mijn moeder van Dimitri Verhulst zal zeker niet tot een hoogtepunt uit zijn oeuvre gerekend gaan worden, ook al ben ik er enkele keren flink door in lachen uitgebarsten. Het verhaal is vrij eendimensionaal, en vooral een kapstok om ironische of cynische uitspraken over van alles en nog wat aan op te hangen. Die zijn dikwijls zeer de moeite waard, zeker wanneer ze in die prachtige Verhulst-stijl geschreven zijn. Het is vooral de vorm die dit boek weer zeer lezenswaardig maakt, en ofschoon ik nog steeds in een flinke leesdip zit, zorgde dit boek weer voor enkele lekkere leesuurtjes. Geen hoogtepunt, maar gewoon een lekker fraai geschreven boek.

?

2010-08-19T07:19:00.005+02:00

Dit meenemertje uit de boekhandel bleek een eigenaardig en aantrekkelijk boek. De vragende vorm van Padget Powell bestaat slechts uit vragen. Iedere zin is in de vragende vorm, er zit geen verhaal in. Je wordt als lezer permanent uitgedaagd, ook heeft het lezen van alleen maar vragen iets hallucinerends; sommige vragen zijn grappig, sommige bizar en onzinnig en te Amerikaans, maar sommige zeer confronterend. Ik had bij het lezen van deze 170 bladzijden vol vragen een potloodje bij de hand om opmerkelijke vragen aan te kruisen. Ik geef er een aantal, dan heb je een indruk van het boek, ook al heb ik vooral de meest aardige of denkwaardige aangetekend, maar goed: Zou je willen dat je had begrepen wat je niet hebt begrepen in elke situatie van onbegrip op elk gebied en op elk moment van je leven? Beschouw je leven volgens vaste patronen als bevrijdend of beperkend? Heb je ooit gedacht dat je in zekere mate gestoord was? Wat is het leukste wat je op dit moment zou kunnen doen? Is begrijpelijkheid te danken aan de intelligentie van de spreker, van de toehoorder of van beiden? Zitten er hiaten in je karakter? Hoeveel schroevendraaiers denk je dat nodig zijn voor bekwaam en normaal onderhoud in huis? Heb je verstrekkende plannen voor zelfontplooiing of heb je het vrijwel opgegeven op dat gebied? Is het hele leven onbenullig, of is het grotendeels onbenullig met kortstondige pieken van benulligheid, of is het een spectrum van onbenulligheid tot benulligheid waarin mensen verschillende posities innemen, en zijn die posities op dat spectrum van onbenulligheid vast of variabel? Wat ik bedoelde was: kun je net als de schuif van een trombone omhoog- en omlaagglijden over het spectrum van onbenulligheid tot benulligheid of toeter je de godganse dag dezelfde domme of minder domme toon?

Moorden en eten

2010-08-05T20:53:00.007+02:00

Het diner van Herman Koch bleek een enorme bestseller, lange tijd slechts als dure hardcover verkrijgbaar; nog voordat ik de onlangs goedkope 'midprice' kon kopen kreeg ik het cadeau. Ik las het in enkele dagen uit. Een heuse pageturner, maar geen boek dat bevredigt. Er klopt heel veel niet in dit boek. Geen enkel restaurant dat champagne van het huis aanbiedt, gerechten als 'lamszwezerik gemarineerd in Sardijnse olie met rucola' serveert en een gerant in dienst heeft die dergelijke gerechten met zijn pink uitlegt, zal als dessert dame blanche op de kaart hebben staan. Alleen wie nooit in de duurdere restaurants komt maar er wel een beeld bij denkt te hebben, gelooft dat Koch een rake karikatuur hiervan geeft. Het perspectief is evenzeer matig: de ik-figuur is aanvankelijk slechts een verteller, maar blijkt gaandeweg deelnemer in het complot, en uiteindelijk zelfs hoofdpersoon. Hij weet meer dan je als lezer tijdens de eerste honderd bladzijden te weten komt. Deze ik-figuur houdt je dus aanvankelijk voor de gek, zonder dat daar vanuit zijn eigen perspectief aanleiding toe is. Uiteraard een truc van de schrijver, maar die verwart zodoende de scheiding tussen auteur en vertellende ik-figuur. Het diner zelf (bedoeld om de hele toestand eens goed te bespreken) blijkt eerder een afleiding daarvan. Terugblikken van de ik-figuur over andere, reeds eerder voorgevallen situaties laten jou als lezer de puzzel voltooien. Als er één situatie in het boek er uiteindelijk niet toe doet is het wel 'Het diner'. Ook in het detail rammelt het. Hoofdstuk 35, waarin broer Paul en schoonzus Babette bij de ik-figuur langskomen om de jonge Michel op te halen (moeder ligt in het ziekenhuis, het huis vervuilt): er is een discussie tussen de ik-figuur en Babette, en de ik-figuur mompelt nog dan nog wat: Maar Babette was ondertussen de trap naar boven opgelopen en stond al in de deur van Michels kamer. Daar zat Michel te midden van zijn speelgoed op de grond, hij was juist bezig honderden dominostenen achter elkaar te zetten, in een imitatie van World Domino Day, maar toen hij zijn tante zag, sprong hij op om zich in haar uitgestrekte armen te storten. Dit kan gewoon niet: Babette discussieert beneden met de ik-figuur die nog wat mompelt, maar zij was ondertussen al de trap opgelopen. En die ik-figuur weet exact wat er daarboven zich afspeelt, alsof hij dus eerder boven is dan Babette en het vervolg als alwetende verteller uitlegt. Niks meer en minder dan een overtreding van de regels van het vertellersperspectief. Literair prutswerk. Een pageturner, inderdaad, een boeiend gegeven bovendien, maar slecht geconstrueerd. Een goed boek schrijven is meer dan een spannend verhaaltje semi-literair presenteren! Herman Koch zou Jeroen Brouwers en Gustave Flaubert eens aandachtig moeten bestuderen; die hebben de basale literaire technieken inzichtelijk uitgelegd.

Moorden en gedichten

2010-07-30T12:48:00.003+02:00

Ik lees ieder jaar wel een thriller, meestal van Val MacDermid en/of Michael Connelly. Ze zijn steevast goed geconstrueerd en meeslepend: je wordt voortdurend op het verkeerde been gezet bij het uiteenrafelen van 'hoe het allemaal gegaan moet zijn', waarbij ook het heden in het verhaal zelf er een schepje bovenop doet. In De dichter van Connelly is dat niet anders, maar toch vind ik het minder geslaagd dan andere thrillers die ik van Connelly las. De oplossing van de gepleegde moorden is vooral een psychologisch proces bij de ik-figuur, en dat weet Connelly niet geheel overtuigend te beschrijven. Het heden in het verhaal speelt te weinig een spanningverhogende rol. Bovendien lijdt het boek aan 'technische veroudering': het speelt zich af ergens in de eerste helft van de jaren negentig, en de technische communicatiemiddelen waar met name de dader gebruik van maakte zijn sindsdien flink geëvolueerd. Enfin, geen topper, maar in deze tijden van algehele leesslapte voldoende aantrekkelijk om toch, hetzij in kleine stapjes, door te blijven lezen.

Bizar

2010-06-30T08:54:00.005+02:00

Ik werd van verschillende kanten geattendeerd op de eigenaardige verhalen van de Israëlische schrijver Edgar Keret; hij geldt als de belangrijkste jonge schrijver daar, maar zijn spaarzame in het Nederlands vertaalde titels zijn alweer (bijna) niet meer leverbaar. Gaza blues is een dubbelpublicatie samen met de Palestijnse schrijver Samir El-youssef, een wat geforceerd-vriendschappelijke bundeling die inhoudelijk geen raakvlakken heeft. Diens lange verhaal De dag dat het beest dorst kreeg is bovendien minder aantrekkelijk dan de 15 zeer korte, en eigenaardige, soms zelfs absurdistische verhalen van Keret.
Evenals in Pizzeria Kamikaze dat ik in één moeite meenam betoont Keret zich een schrijver die 'out of the box' schrijft. De verhalen lijken ogenschijnlijk heel alledaags, maar altijd zit er een raar kantje aan: of de hoofdpersoon is echt geschift, of het verhaal speelt zich af in een niet-bestaande omgeving die verder heel gewoon lijkt, of het houdt opeens midden in een zin op, enzovoort. Sommige verhalen zijn wat vergezocht, maar er ziten ook juweeltjes tussen, zoals Krankzinnige lijm uit Gaza blues, waar een relatie op een wel erg bijzondere wijze beslecht wordt. Het titelverhaal Pizzeria Kamikaze speelt zich af aan gene zijde van de dood; alle zelfmoordenaars leven daar een heel gewoon leven. Een beetje vreemd allemaal, deze twee boeken, maar wel lekker lezen.

Niet tobben

2010-05-25T07:04:00.004+02:00

Van de vele brievenboeken van Gerard Reve had ik de door 'kenners' als belangrijkste daarvan aangemerkte bundel Brieven aan Josine M. 1959-1982 nog niet eerder gelezen. Toen ik het boek onlangs in een antiquariaat aantrof kon deze lacune worden ingevuld. Tot 1974 schreef hij overigens aan de gezusters Meijer; na het overlijden van Lennie alleen aan Jobs. Reve leerde haar kennen via de redactie van Tirade, waarvoor zij bijdragen schreef. Met name haar astrologische activiteiten vielen bij Reve blijkbaar erg in de smaak. Gedurende de gehele periode die deze bundel beslaat, vraagt Reve aan Jobs welke periode volgens de hemellichamen het beste is voor een reis, voor het schrijven aan een nieuw boek, voor een verbouwing aan zijn huis etc. Ook de vele vriendjes die tijdens deze periode voorbijkomen worden in opdracht 'gewicheld'. Er is geen brievenboek van Reve waarin hij zo uitgebreid en openhartig zijn ideeën over en ontwikkeling naar het katholicisme beschrijft. Dat maakt deze verzameling een schatkamer voor Reve-vorsers. Het tweede deel van de Reve-biografie van Nop Maas ligt klaar om gelezen te worden, maar het zal mij niet verbazen wanneer daarin veel uit juist deze bundel brieven geciteerd wordt, omdat deze als geen andere een zo evenwichtig mogelijk inzicht geeft in Reves eigen kijk op zijn leven gedurende deze periode. Daarnaast natuurlijk veel superieure zinnen en uitdrukkingen. Veel literatuur verbleekt bij wat Reve in een doodgewone brief aan schoonheid op papier zette...

Koning Radboud de derde

2010-05-16T15:54:00.005+02:00

Mijn moeizame-lezenperiode duurt voort. Anders gezegd: de kwaliteit prevaleert dezer weken boven de kwantiteit, en daar valt ook veel voor te zeggen. Het zal te zijner tijd hier wel duidelijk worden gemaakt. Een plezierig tussendoortje is Huize Het Gras. Met Gerard Kornelis van het Reve in Greonterp van zijn toemalige vrienden Teigetje & Woelrat. Het fotoboek met begeleidende teksten geeft een fraai beeld van de tien jaar dat Reve op het Friese platteland woonde, de eerste jaren alleen met Teigetje, vanaf eind 1969 ook met Woelrat. De 40 foto's worden dienstbaar beschreven en vullen fraai het beeld aan dat ook uit de brieven van Reve uit deze periode naar voren komt: veel geklus aan huis en tuin, en de rust van een landelijk bestaan aan het einde van de jaren zestig. Tja, zulke oerhollandse vrouwen als Sjuwke Hofmeijer op foto 25 ('dit soort boeken willen wij niet lezen') lijken uitgestorven te zijn.

Brieven aan de jeugd

2010-04-28T19:14:00.003+02:00

In plaats van een boekenweekessay verscheen deze boekenweek 2010 naast het boekenweekgeschenk een verzameling brieven van 75 auteurs aan hun jongere ik. Titaantjes waren we is een gevarieerd geheel met aardige, mooie en soms ook wat saaie brieven. De meeste schrijvers slagen er eigenlijk niet in iets bijzonders te maken van hun opdracht om aan hun jeugdige ik een brief te schrijven. Zij blijven hangen in een betweterige toon: wat jij nog niet weet... Toch bevat het boek enkele juweeltjes, zoals van Midas Dekkers en Ted van Lieshout. Het boek bleek een prima reisbegeleider tijdens de vele korte treinreizen die ik dezer dagen maak: geen treinreis zo kort of je kunt wel een of twee stukjes lezen. Maar nu snel over op substantiëler leesvoer.

Psychische oorlog

2010-04-17T22:12:00.005+02:00

Ik lees opeens een stuk minder; moeizamer ook. Ik ben in teveel boeken tegelijkertijd bezig, en daarvan waren er ook nog eens twee in het Engels, wat me te weinig eenvoudig afgaat. Enfin, nu nog maar een Engels boek, want Regeneration van Pat Barker is nu uit. Het is een roman met een fraaie thematiek: de behandeling van frontsoldaten met een psychisch trauma tijdens de Eerste Wereldoorlog, met als doel hen weer geschikt te maken om terug te keren naar het front. Het verhaal speelt zich grotendeels af in het verpleeghuis Craiglockhart in Noord-Engeland dat daarwerkelijk heeft bestaan, evenals de belangrijkste personages. Toch komt het geheel maar moeizaam tot leven. De behandelend arts William Rivers komt weliswaar in gewetensnood, maar zijn eigen psychische strijd blijft te veel onder de oppervlakte. Ook de relatie tussen de twee dichters Siegfried Sassoon en Wilfred Owen krijgt nergens echte diepgang. Barker stipt veel onderhuidse tegenstellingen aan, maar het daadwerkelijke gevecht blijft uit. Wellicht dat dit in de twee vervolgdelen van wat tot een onbedoelde trilogie is uitgegroeid alsnog gebeurt?

Boekenweek 2010

2010-03-20T13:06:00.006+01:00

Mijn boekenweek begon op de meest begerenswaardige plek daarvan: de Stadsschouwburg van Amsterdam. De man van een ex-collega was ziek en zo belde ze me op die dinsdagochtend op of ik 's avonds meewilde naar het Boekenbal. En zodoende vandaar zat ik die avond pontificaal - in smoking - in het midden op de eerste rij van het eerste balkon in de grote zaal van de Stadsschouwburg, nog voor Joost Zwagerman, en genoot daar van het zaalprogramma waarin Adriaan van Dis de show stal met een geweldige performance, Midas Dekkers zijn droogkomische brief aan zijn eerdere ik voorlas, Marjolein Februari intrigeerde met een voor het publiek confronterend en in woordkeuze afgewogen relaas waarin zij de lezer meer macht dan de schrijver toedichtte en dichter des vaderlands Ramsey Nasr de zaal tergde met een veel te lang gedicht. Daarna deden we wat gebruikelijk schijnt te zijn bij het Boekenbal: door de drommen celebrities en aanverwanten banjeren, ook al voelden wij ons als boekenmakers en lettervreters daar natuurlijk meer op ons plek dan die televisiepresentatoren en dat andere vluchtige-mediagespuis die de moderne mens juist van het boekenlezen afhouden. De drank was goed maar de catering viel wat tegen, dus we besloten het Boekenbal op eigen wijze af te sluiten met kroketten en patat bij de Febo in de Leidsestraat. De mythe van het Boekenbal is wellicht inhoudsvoller dan de gebeurtenis zelf, maar je hoort mij er geen kwaad woord over zeggen...
Het boekenweekgeschenk Duel van Zwagerman is een geslaagd verhaal waarin de verschillende dimensies van (het wereldje van de) moderne kunst tegen het licht wordt gehouden. Het ene moderne, wereldberoemde schilderij, een moderne kunstenaar, de kunstkritiek, de conservator en de museumdirecteur: Zwagerman brengt deze niveaus allemaal onder in één rechtlijnig verhaal. De dubbele proloog en epiloog verlenen extra diepgang en interpretatievrijheid voor de lezer. Goed gedaan!

Bernilo

2010-03-19T22:39:00.004+01:00

Van Annejet van der Zijl las ik eerder al Anna, de biografie van Annie M.G. Schmidt en Sonny Boy, twee vlot lezende en goed gedocumenteerde boeken. Bernhard. Een verborgen geschiedenis leest wederom vlot, maar is bovenal een onthullend en on-biografisch boek. In de eerste 100 bladzijden van dit boek komt Bernhard zelf nauwelijks voor; hier schetst Van der Zijl de wereld waaruit Bernhard voortkwam: de Duitse adel die in 1918 onttroond werd en nadien een krampachtig bestaan voerde. Dat gold zeker voor de Von Lippe-Biesterveld's, die al in de negentiende eeuw met veel pijn en moeite hun adellijke status bevestigd moesten zien te krijgen. Van der Zijl beschrijft de levenswandel van Bernhard tot net na de Tweede Wereldoorlog; daarna was zijn leven als Prins-Gemaal voor de schrijfster niet interessant genoeg meer en het onderzoeken van die jeugdjaren leverde al een goed beeld van Bernhard op. Bovendien was dat het deel van zijn leven waarover het minst bekend (of het meest verduisterd) werd. Bernhard deed zich altijd beter voor dan hem toekwam, en als charmeur genoot hij bij velen grote populariteit (niet in het minst bij Juliana). Maar zowel over zijn afkomst als over zijn rol tijdens de oorlog bestonden er grote verschillen tussen fictie en werkelijkheid. Dit boek maakt op een toegankelijke wijze duidelijk dat Bernhard van zijn leven een opgepoetste mythe maakte: onthullend. Als conclusie schrijft Van der Zijl dan ook:
Dat Bernhard vanuit het standpunt van de monarchie bezien desondanks toch als mislukking in de boeken moet worden bijgeschreven, komt dan ook niet door de vele vrijheden die hij zich veroorloofde of de nonchalance waarmee hij dat deed, maar omdat hij zo onverstandig was om in zijn eigen mythe te gaan geloven en de verleiding niet kon weerstaan om die mythe, als zijn eigen spindoctor, te blijven manipuleren.

Burgeroorlog

2010-03-15T12:24:00.003+01:00

Een onlangs verschenen biografie over Ryszard Kapuscinski onthulde dat de alom geprezen Poolse journalist het niet altijd even nauw nam met de werkelijkheid. Volledig uit zijn duim gezogen heeft hij zijn verhalen ook niet, en zeker na verloop van tijd is het beeld dat Kapuscinski schetst belangrijker dan het waarheidsgehalte van enkele details. De twee boeken die ik eerder van hem las - zie de auteurslijst - vond ik beide geslaagd; zo ook Nog een dag over de burgeroorlog in 1975 in Angola. De Portugezen trokken zich dat jaar uit dat land terug (na de Anjerrevolutie in eigen land), waarna Angola het strijdtoneel werd van allerlei groepen waarvan sommige werden gesteund door het Westen en andere door de Sovjet-Unie en Cuba. Chaos alom; iedereen vocht tegen iedereen en iedere dag dat je leefde was er eentje extra. Kapuscinski is zijn leven zelf ook niet zeker: als Pool was hij daar om het communistische Oostblok verslag te doen van het strijdverloop. Ondanks die achtergrond en ondanks de twijfels over het eventuele waarheidsgehalte van sommige details: Kapuscinski schetst in nog geen 200 bladzijden een beklemmend beeld van een burgeroorlog van binnenuit zoals je zelden te lezen krijgt. En zulke burgeroorlogen worden nagenoeg permanent wel ergens gevoerd.

Populisme

2010-03-07T21:45:00.002+01:00

Op de avond van de gemeenteraardsverkiezingen keek ik eens niet naar de uitslagen - al die staafdiagrammen en luidruchtige zaaltjes vol juichende winnaars en verliezers worden een beetje eentonige televisie. Ik kocht die ochtend het boekje Waarom is de burger boos? Over hedendaags populisme van Maarten van Rossem en las het die avond in één keer uit. Zijn melig-koelbloedige analyses zijn doorgaans fijn leesvoer, en ook in dit boekje staan enkele verhelderende inzichten. Het antwoord op de vraag uit de titel is vrij simpel: een deel van de bevolking voelt zich democratisch murw, en geeft daarvan de politieke en maatschappelijke elite de schuld. Populistische politici spelen daar sluw op in. Ik had echter een wat grondiger analyse verwacht. Dit boekje is grotendeels een korte geschiedenis van het aandeel van het populisme in de politiek van de afgelopen tien à vijftien jaar: veel Pim Fortuyn, LPF, Verdonk en Wilders derhalve. Maar dat wist ik eigenlijk allemaal al. Het leest makkelijk weg, dat wel.

In Holland staat een huis

2010-03-07T21:26:00.004+01:00

Af en toe een boek van Hella S. Haasse, dat doet een mens goed. Er zijn er nog wel een aantal van haar die ik nog niet gelezen heb, dus ik kan me verheugen. Want eigenlijk bieden haar boeken steevast groot leesgenot. Haar stijl heeft een zachte cadans, haar zinnen zijn afgewogen zonder kunstmatigheid en soms komt ze grappig vilein uit de hoek. Huurders en onderhuurders dateert uit 1971 en biedt het fraaie verhaal over de bewoners van een huurhuis. Aanvankelijk bewaren de bewoners gepaste discretie tot elkaar, maar langzaam maar zeker raken de levens van eenieder onlosmakelijk met die van de anderen verbonden. Een kunstig en uitermate boeiend geheel, en door die prachtige zinnen ook stilistisch onweerstaanbaar.

Boerengeschiedenis

2010-02-26T18:49:00.003+01:00

Vorig jaar las ik achter elkaar twee boeken van Frank Westerman (zie hier de leeslog). Ik kocht in één keer zijn drie andere boeken die ik nog niet gelezen had. Daarvan las ik nu eerst De graanrepubliek. Het is een geschiedenis van de akkerbouw en de landbouwpolitiek, het Oldambt met het communistische Beerta als meestbekende plaats, de carrière van Sicco Mansholt, en de relatie tussen natuurbescherming en landbouw ineen. Westerman hangt dit alles op aan de levensgeschiedenissen van enkele mensen in het Oldambt, zowat het verste stukje Nederland aan de Dollard. Westerman biedt met dit boek onderzoeksjournalistiek van de beste soort, wederom! Een nauwkeurige beschrijving van het boek vind je onder andere hier. Eigenlijk zou je die beschrijving alleen moeten lezen wanneer je niet intrinsiek geïnteresseerd bent in cultuurgeschiedenis van eigen bodem, want wanneer je dat wel bent moet je dit boek gewoon kopen en lezen. Westermans resterende titels (El Negro en ik en De brug over de Tara) volgen later.

Moeder en dochter

2010-02-22T23:00:00.007+01:00

Na het oorlogsgeweld even wat lichters. Kathy's dochter van Tim Krabbé stond al een half jaar op mij plankje met nog te lezen boeken; ik las het in een dag uit. De literaire normen schrijven voor dat wanneer in een verhaal de hoofdpersoon Tim Krabbé heet die in alles (beroep, leeftijd, woonplaats, bezigheden) overeenkomt met de echte schrijver, je beiden toch niet mag vereenzelvigen. Maar over dit verhaal heeft Krabbé zelf verklaard dat het autobiografisch is. Die wetenschap maakt eigenlijk weinig uit, het verhaal is helder op zich. Het is een aardig gegeven: een jonge vrouw zoekt contact met de ik-figuur nadat haar moeder pas daarvoor vroegtijdig is overleden. Met die moeder had de ik-figuur bijna 40 jaar daarvoor een korte relatie. En prompt krijgen dochter en Krabbé ook een relatie. Erg diepgaand vind ik de roman niet (Krabbé houdt vooral veel van neuken), en meermalen tijdens het lezen had ik 'so what'-gedachten. Maar het las wel vlot weg en is na al dat oorlogsgeweld ook wel even gemoedelijk-eendimensionale lectuur.

Relaas in de vorm van een Suite

2010-02-20T22:56:00.004+01:00

De Welwillenden van Jonathan Littell verscheen in 2006 in het Frans; in 2008 volgde de Nederlandse vertaling. Beide momenten zorgden voor veel publiciteit in kranten en op internetfora; wie de titel en de auteursnaam in google intikt krijgt meteen een waslijst aan links waar dit boek diepgravend wordt besproken en bediscussieerd. En terecht! Dit ‘in romanvorm gegoten verhaal van een van Himmlers (fictieve) ondergeschikten’ (zoals ik vorige maand aan het slot van mijn weblog over de biografie van de RFSS schreef - zie hier) is één van de meest indringendste en fascinerendste boeken die ik ooit las. De ik-figuur Max Aue presenteert zijn herinneringen over zijn rol als ss-officier tijdens de oorlog, met de jodenvervolging als rode draad. De chronologie van die herinneringen loopt gelijk aan de oorlog met de Sovjet-Unie, te beginnen op 22 juni 1941 met de inval in de Sovjet-Unie en eindigend rond 1 mei 1945. Aue is aanwezig bij de slachtingen op de joden in de Oekraïne en Wit-Rusland, uitgevoerd door de Einsatzgruppen, komt op de Kaukasus terecht, wordt eind 1942 voor straf naar Stalingrad overgeplaatst terwijl het Duitse 6e leger daar al omsingeld en wel stuiptrekkend zijn nederlaag tegemoet ging, weet uit die hel te ontsnappen, wordt vervolgens belast met de Arbeitseinsatz (het was in de loop van 1943 en in 1944 de laatste strohalm van de Duitsers: joden die konden werken waren opeens noodzakelijk om de oorlogsindustrie draaiend te houden…), brengt bezoeken aan Auschwitz en weet zich tenslotte uit handen te houden van de oprukkende Russen. Daartussendoor is Aue veel in Berlijn, op verlof om bij te komen en voor administratief werk, en maakt er de geallieerde bombardementen mee. Door zijn hoofdpersoon deze omzwervingen te laten maken, geeft Littell de lezer een zo gedifferentieerd mogelijk beeld van de Endlösung der Judenfrage vanuit het perspectief van de dader. Aue behoort niet tot de hardliners binnen de ss, maar staat wel op goede voet met hen, en wordt haast als vanzelf en zeker niet onwelwillend meegezogen in hun steeds systematischer methoden van moord. Hij begint als lage ss-officier, maar wordt tot zijn eigen verbazing enkele keren bevorderd en ontmoet regelmatig de ‘grote’ namen: Himmler, Eichmann, Höss, Speer en aan het slot zelfs Hitler. De kracht van de roman is het werkelijkheidsgehalte: nergens heb je de indruk dat wat Aue beschrijft verzonnen, fictie is. Deze roman is daarom de ultieme ontkrachting van mijn aanvankelijke overtuiging dat non-fictie altijd sterker is in het beschrijven van de werkelijkheid dan fictie (namelijk dat de werkelijkheid immers altijd indringender is cq meer voor zichzelf spreekt dan het verzonnen verhaal). Littell schijnt een enorme hoeveelheid feitenmateriaal verzameld te hebben voordat hij aan dit boek begon, en die feiten vormen zo’n logische eenheid met het verhaal van de ik-figuur dat je daardoor meer dan louter een roman leest. Ik heb al heel wat boeken over de Tweede Wereldoorlog gelezen, zowel romans als non-fictie, van micro to macro, van het dagboek van Anne Frank tot de biografie van Hitler en een minutieus verslag van de slag om Stalingrad, en alles wat daartussen zit, maar ik las nog nooit een boek dat zo’n krachtige aanval op mijn gemoedsrust deed. Soms bezorgde een avondlijke leessessie mij een uiterst onrustige slaap; dat gebeurde me voor zover ik kan herinneren niet eerder. Littell trekt een register technieken open om je als lezer bij de lurven te grijpen, maar dat is de vrijheid van de romanschrijver.
Er valt over dit boek oneindig veel meer op te merken. De discussies op internet maken dat duidelijk. Ik laat het boek verder voor zichzelf spreken, door een lang citaat. De context: Duitsland ging zich pas in het voorjaar 1944 serieus met de Jodenvervolging in Hongarije bemoeien. De oorlog was toen voor Duitsland al verloren; toch zouden er nog vele honderdduizenden Joden uit Hongarije worden getransporteerd naar de vernietigingskampen. Max Aue roept de vraag op waarom hij die ‘morsige Hongaarse episode’ uit de doeken zou doen. Dan twee zinnen, een hele lange en een hele korte (op blz. 773 en 774) die zoveel zeggen en je als lezer platslaan; twee zinnen die mij bewijzen dat dit één van de beste boeken is die ik ooit las.

Maar om terug te komen op de vraag die ik opwierp, want ik ben een beetje afgedwaald, wat ik wil zeggen is dat er weliswaar geen twijfel bestond over het einddoel op zich, maar dat de meeste betrokkenen niet met dat doel voor ogen hun werk deden, dat ze niet daaraan hun motivatie ontleenden, zich niet daarom zo energiek en volhardend inzetten, er was een heel scala aan motivaties, en zelfs Eichmann, daar ben ik van overtuigd, stelde zich dan wel buitengewoon hard op, maar in feite liet het hem onverschillig of de joden nu wel of niet werden gedood, het enige wat voor hem telde was dat hij kon laten zien waartoe hij in staat was, hij wilde zich bewijzen en de capaciteiten die hij had ontwikkeld optimaal benutten, de rest interesseerde hem geen klap, de industrie niet en de gaskamers ook niet, het enige wat hem interesseerde was dat anderen zich voor hem interesseerden, en daarom deed hij zo minachtend over de onderhandelingen met de joden, maar daar kom ik nog op terug want dat was een boeiende zaak, en voor de anderen gold hetzelfde, iedereen had zo zijn overwegingen, het Hongaarse bestuursapparaat hielp ons omdat het de joden uit Hongarije weg wilde hebben, maar het hoefde echt niet te weten wat er verder met hen gebeurde, en Speer en Kammler en de Jägerstab wilden arbeiders en zaten de ss flink achter de vodden om die arbeiders te krijgen, maar wat er met de arbeidsongeschikten gebeurde kon hun geen donder schelen, en dan waren er ook nog allerlei praktische overwegingen, zo concentreerde ik me bijvoorbeeld volledig op de Arbeidseinsatz, terwijl dat niet de enige economische factor van belang was, zoals mij duidelijk werd tijdens een ontmoeting met een deskundige van ons ministerie van Landbouw en Voedselvoorziening, jong en zeer intelligent, een gedreven werker die me op een avond in een oud café in Boedapest inlichtte over het voedingsaspect van de zaak, namelijk dat Duitsland door het verlies van de Oekraïne te kampen had met een ernstig provianderingstekort, vooral met een gebrek aan graan, en zich daarom naar grootproducent Hongarije had gewend, volgens hem lag daar de hoofdoorzaak van onze pseudo-invasie, want deze bron van graan moest veilig worden gesteld, en in 1944 vroegen we de Hongaren dus om 450.000 ton graan, 360.000 ton meer dan in 1942, ofwel een toename van tachtig procent, en al dat graan moesten de Hongaren ergens vandaan halen, ze moesten toch ook hun eigen bevolking voeden, en laat die 360.000 ton nu overeenkomen met de hoeveelheid die nodig is voor ongeveer een miljoen personen, iets meer dan het totale aantal Hongaarse joden, en dus beschouwden de deskundigen van het ministerie van Voedselvoorziening de evacuatie van de joden door het RSHA als een maatregel met behulp waarvan Hongarije aan Duitsland het graanoverschot kon leveren dat voorzag in onze behoeften, en het verdere lot van de geëvacueerde joden, die in principe elders gevoed moesten worden als ze niet werden gedood, was geen punt van overweging voor deze jonge en al met al sympathieke, zij het enigszins door zijn cijfers geobsedeerde deskundige, want daar waren andere afdelingen van het ministerie van Voedselvoorziening voor, de voeding van gedetineerden en andere buitenlandse arbeiders in Duitsland was zijn zaak niet, voor hem was de evacuatie van de joden de oplossing voor zijn probleem, ook al riep dit voor iemand anders dan weer een probleem op. En deze man was niet de enige, iedereen was net zoals hij, ik ook, en als u in zijn schoenen had gestaan, zou u ook net zo zijn geweest als hij.

Porselein

2010-02-09T22:09:00.004+01:00

Heel veel jaren geleden bevond ik mij eens in een rij voor een los kaartje voor een populaire operavoorstelling, en naast mij las iemand Utz van Bruce Chatwin. Ik ben die wat vreemde titel nooit echt vergeten; toen ik ruim een week geleden in Brussel langs een Engelse-boekwinkel liep en ik binnen deze titel weer zag, besloot ik het te kopen en te lezen, gevolg gevend aan de aansporing van een goede vriendin die mijn twijfels over mijn vermogen tot het lezen en begrijpen van Engelse boeken treffend tegensprak door te zeggen dat als je één keer een heel Engels boek leest en daaruit van iedere zin maximaal één woord dat je niet begrijpt opzoekt in het woordenboek, je dat daarna nooit meer hoeft te doen en je dan steeds vloeiender Engels leest. Enfin, wachtend op de trein terug las ik al bijna de helft van dit boekje van ruim 120 bladzijden, zonder woordenboek, en de rest in de dagen erna. Het gaat over Kasper Utz, een aristocratische Tsjechoslowaak die ten tijde van de Praagse Lente vanwege zijn Meissen-porseleinverzameling besluit niet naar het Westen te emigreren, maar in Praag te blijven. Hij mag weliswaar eens per jaar naar het Westen (Genève en Vichy), maar dat bevalt hem niet bepaald. Het is een stemmige roman uit de Koude Oorlog-periode. Ik weet nu wat mijn buurvrouw in die wachtrij aan het lezen was.

Asiel

2010-02-05T23:30:00.007+01:00

Onderweg naar en van, en in Brussel - ik was er ruim 24 uur - las ik het enige nog regulier leverbare boek van Dimitri Verhulst dat ik nog niet gelezen had: Problemski Hotel. Dit boek komt voort uit een opdracht om voor een tijdschrift een artikel over asielzoekers te schrijven. Maar hij werkte zijn gegevens uit tot een boek van ruim 100 bladzijden. Daarin staat een Belgisch asielzoekerscentrum centraal en met name de verhalen van zijn bewoners. Veelal schrijnende verhalen, maar Verhulst weeft daarin ook tragikomische elementen die wederom een genot zijn om te lezen. Kom er maar eens op, wanneer je de overgang van winterweer naar dooi (zoals we onlangs weer eens hebben meegemaakt) samenvat met: 'Het gedwarrel gaat over in gezeik'. Verhulst moet maar eens een grote lijvige liefdes- of avonturenroman schrijven. Zijn kijk op de wereld is allesbehalve optimistisch en positief, maar zijn zinnen zijn groots en zijn observaties haarscherp.

RFSS

2010-01-25T20:48:00.007+01:00

Wanneer je Heinrich Himmler. Hitlers belangrijkste handlanger van Peter Longerich uit hebt, kun je niet anders dan concluderen dat zonder Himmler de Holocaust in al zijn facetten stellig (veel) minder omvangrijk zou zijn geweest. De ondertitel doet vermoeden dat Himmler slechts uitvoerde wat Hitler beval, maar dat is een verkeerde conclusie. Hitler was bepaald geen tegenstander van de moord op de Joden, maar de meeste stappen in de ontwikkeling van de aanvankelijk geïmproviseerde naar de latere systematische moord kwamen uit de koker van Himmler, die zijn ideeën wel steeds wijselijk liet goedkeuren door zijn hoogste baas. Deze lijvige biografie is meer dan alleen een levensverhaal. In sommige stukken lijkt Himmler zelfs de grote afwezige: het boek beschrijft gedetailleerd de opkomst en organisatie van de SS, de uitvoering en impact van de vele verordeningen binnen en buiten die permanent veranderende organisatie en het onthutsende geschuif met grote groepen mensen door het Duitse rijk en de door Duitsland bezette gebieden. Himmler wist tot vlak voor het einde van de oorlog steeds meer macht naar zich toe te trekken; op een gegeven moment moest hij bepaalde taken weer afstaan omdat het ook Hitler opviel dat Himmler wel erg veel verantwoordelijkheden had. Een bedreiging voor Hitler is Himmler echter nooit geweest; zijn geloof in en trouw aan de Führer waren boven iedere twijfel verheven. Ofschoon de conclusie niet met zoveel woorden wordt getrokken – haast integendeel zelfs – lijkt het gedrag van Himmler het product van onverwerkte frustraties, obsessies en geldingsdrang. Opmerkelijk is zijn houding tot homoseksualiteit: in de jaren twintig was zijn belangrijkste voorbeeld en mentor niet Hitler, maar Röhm, de homoseksuele baas van de SA met wie in 1934 koelbloedig werd afgerekend. Dat gevoegd bij Himmlers moeizame en pas laat tot stand gekomen relaties tot vrouwen doet vermoeden dat zijn homofobie en de daaruit ontstane harde opstelling over homoseksualiteit binnen en buiten de SS (de broederschap moest niet te ver gaan) een psychische oorzaak hadden. Ook Himmlers over-harde opstelling tegen Joden, communisten, afvalligen of welke andere (in zijn ogen) tegenstanders van de eigen rechtvaardige leer en te voeren strijd dan ook, is misschien terug te voeren op vroegere onverwerkte frustraties en obsessies. Bewijzen voor die verbanden heeft Longerich niet, en speculatie daarover zou zijn biografie minder overtuigend maken. Maar als lezer probeer je toch verder te denken over wat je allemaal voorgeschotend krijgt. Het is een complete, soms haast over-complete biografie. Voor wie geïnteresseerd is in de Tweede Wereldoorlog een aanwinst. Het boek telt bijna 1000 pagina’s, waarvan driekwart verhaal en de rest noten en bibliografie. Tja, laat de Gründlichkeit maar aan een Duitser over…
Himmler blijft een mysterie; een man die bevelen gaf waarmee miljoenen mensen nodeloos de dood werden ingejaagd, valt immers nooit te begrijpen. Mysteries boeien, hoe gruwelijk ze ook in wezen ook zijn. Ik ben na het uitlezen van dit boek meteen in het in romanvorm gegoten verhaal van een van Himmlers (fictieve) ondergeschikten begonnen; dat leek me een logisch vervolg om het mysterie verder te ontrafelen. Wanneer die evenzeer ruim 900 bladzijden gelezen zijn, volgt hier uiteraard de bespreking.

Jeugdherinneringen

2010-01-22T14:20:00.003+01:00

Vorig jaar las ik de beide privé-domeindelen van Jean-Paul Franssens en zijn briefwisseling met A.F.Th. van der Heiden. Nu zijn autobiografische roman uit 1991 Een gouden kind. Het is een bijzonder sfeervolle roman, waarin drie thema's centraal staan: herinneringen aan zijn eigenzinnige, strenge moeder, de schaamte voor zijn vader die tijdens de oorlog 'fout' was, en de hersenoperatie die hij op vijftienjarige leeftijd ondergaat. Deze drie thema's worden zowel afzonderlijk als geïntegreerd beschreven, in overwegend korte zinnen. Dat maakt de vertelling relatief luchtig, maar met indringend effect. De luchtigheid wordt versterkt door de vele uitspraken 'uit het even gegrepen' door familieleden, buren en vrienden. Geen ultiem meesterwerk, maar wel een fraaie roman van een (bijna) vergeten schrijver.

Vriendschap

2010-01-20T21:33:00.003+01:00

Bij uitgeverij Van Oorschot verschenen al eerder fraaie brievenboeken met oprichter Geert van Oorschot als schrijvend personage. Zijn correspondentie met Gerard Reve is natuurlijk geweldig, maar de in het najaar verschenen Briefwisseling 1951-1987 tussen dichteres M. Vasalis en Geert van Oorschot blijkt een waar hoogtepunt, en één van de mooiste brievenboeken die ik ooit las. In de eerste helft van dit boek vliegen de jaren voorbij, en zijn het vooral de integere dichteres en de uitdagende uitgever die naar elkaar schrijven, in een groeiende mate van vertrouwdheid en warmte. De tweede helft van dit boek beslaan de jaren 1985-1987, tot twee uur voor de aangekondigde dood van Van Oorschot. Deze helft en deze brieven zijn ronduit prachtig en ontroerend en laten een breekbare Van Oorschot zien die door de even oude Vasalis bij de les gehouden wordt. In deze periode schrijft Van Oorschot zijn mooiste brieven, en laat hij zich van zijn innemendste kant zien. Zijn beschrijvingen over zijn tuin zijn werkelijk bijzonder fraai; hier schrijft een groot schilder in woorden, aangemoedigd en geïnspireerd door een zelfbewuste en evenwichtige vrouw. Twee grote geesten die af en toe elkaar een brief schrijven - het recept voor een groots boek!

Oude grieken

2010-01-03T23:11:00.005+01:00

Bij mijn favoriete (knusse en grappige) boekhandel zag ik een poosje terug een uitgave van Athenaeum-Polak & Van Gennep met twee stukken van Sofokles: Elektra en Filoktetes. De prijs (€ 14,63) deed vermoeden dat het al sinds de guldentijd daar in de kast stond. Ik ken Elektra van de opera van Richard Strauss; ik hoorde het stuk afgelopen zomer in een weiland in Friesland (zie hier de weblog daarvan), en later deze maand ga ik naar Brussel om het stuk weer te horen. Een goede aanleiding om het oorspronkelijke toneelwerk eens te lezen. Sofokles schreef ruim honderd stukken, waarvan er slechts zeven bewaard bleven, waaronder Elektra (ca 415 v.C.) en Filoktetes (409 v.C). Het laatstgenoemde stuk handelt om de wens van Odysseus om de boog van Herakles uit handen van Filoktetes te krijgen; in Elektra staat de wraak op de moord van Agamemnon centraal, uit te voeren door Orestes, de broer van Elektra. Dat eindigt (onbedoeld?) grappig. Nadat Klytaimnestra heeft moeten boeten, is Aigisthos aan de beurt:

Orestes: ... Loop naar de plaats waar je mijn vader hebt gedood, daar zul je zelf ook sterven.
(...)
Aigisthos: Ga voor.
Orestes: Jij eerst.
Aigisthos: Bang dat ik je ontloop?
Orestes: Nee, dat je een dood krijgt naar je zin. Ik moet zorgen dat je einde pijnlijk is.

Nee meneer, gaat u voor! Na u, opdat ik u pijnlijk aan uw einde kan helpen....

2009: de balans

2010-01-03T00:43:00.002+01:00

Zo, de indexen bijgewerkt en de balans opgemaakt. 2009 was een gemiddeld leesjaar met 45 boeken en 14840 bladzijden. Zie hier hoe deze getallen zich tot eerdere jaren verhouden. Inmiddels in het nieuwe jaar in drie nieuwe boeken begonnen, dus blijf deze weblog volgen!

Een gezond en schoongeletterd 2010!

Gelezen in 2010

2010-01-01T17:26:00.001+01:00

Gelezen boeken in 2010

Titaantjes waren we

BARKER, Pat: Regeneration

CHATWIN, Bruce: Utz
CONNELLY, Michael: De dichter
CUNNINGHAM, Michael: Bij het vallen van de avond

DEKKERS, Midas: Alle beesten 1

FRANSSENS, Jean-Paul: Een gouden kind

HAASSE, Hella: Huurders en onderhuurders

KAPUSCINSKI, Ryszard: Nog een dag
KERET, Edgar: Gaza Blues
KERET, Edgar: Pizzeria Kamikaze
KOCH, Herman: Het diner
KOUSBROEK, Rudy: De aaibaarheidsfactor
KRABBÉ, Tim: Kathy’s dochter

LITTELL, Jonathan: De welwillenden
LUKACS, John: June 1941
LONGERICH, Peter: Heinrich Himmler
LUYENDIJK, Joris: Je hebt het niet van mij, maar…

MCEWAN, Ian: Solar

OORSCHOT, VAN, Geert en VASALIS: Briefwisseling 1951-1987

POWELL, Padget: De vragende vorm

REVE, Gerard: Brieven aan Josine M.
ROSSEM VAN, Maarten: Waarom is de burger boos
ROTH, Philip: Nemesis

SHALEV, Meir: Het zat zo
SOFOKLES: Elektra & Filoktetes
SPRINGER, F.: Quadriga

TEIGETJE & WOELRAT: Huize Het Gras

VASALIS en OORSCHOT, VAN, Geert: Briefwisseling 1951-1987
VERHULST, Dimitri: Problemski Hotel
VERHULST, Dimitri: De laatste liefde van mijn moeder

WESTERMAN, Frank: De graanrepubliek

ZIJL, VAN DER, Annejet: Bernard
ZWAGERMAN, Joost: Duel

Voor het lekker...

2009-12-31T23:11:00.004+01:00

Zoals ik eerder deze week voor de tweede keer naar Puccini's opera La fanciulla del West ben geweest (zie hier de weblog daarvan), zo las ik op de valreep van 2009 voor de tweede keer Sisyphus' bakens, het eerder dit jaar verschenen vloekschrift van Jeroen Brouwers: voor het lekker. En ik heb wederom geschaterd en had tranen in mijn ogen van het lachen. Maar vooral: bewondering voor het ultieme meesterschap van Brouwers' argumentatiekunst en schrijfstijl. Dit is polemiek op het allerhoogste niveau. Bij mijn eerste leeslog schreef ik al dat ik het boek vaker zou gaan lezen. En dit was zeker niet de laatste keer!

Hollemannetje

2009-12-31T23:01:00.003+01:00

Aan Gerardje. Notities van een Reve-liefhebber van Theodor Holman is veel op aan te merken. Allereerst de titel natuurlijk. Gerardje… Wie de hel denkt Theodorretje Hollemannetje wel dat-i is dat-i de titel van zijn boek over de grootste schrijver na de Tweede Wereldoorlog een verklein-koosnaampje kan meegeven? Holman heeft Reve een paar keer ontmoet, schijnt, maar een intimus is hij niet geweest. Verder geven veel notities in dit boek blijk van slordig- en flutterigheden. Wie schrijft nou een zin als (blz. 142): ‘We kunnen er rustig vanuit gaan dat dit klopt, aangezien Gerard zelden of nooit over zulke feiten in zijn boeken liegt.’ Op blz. 156 schrijft Holman over Jim Holmes (de Amerikaan die voor Reve erg belangrijk was bij zijn coming-out): 'Ik leerde hem een jaar of vijfentwintig geleden kennen (…). Hij kleede zich toen al helemaal in het leer.’ 2009 minus 25 is 1984; Holmes overleed in 1986 – als je twee jaar voor je dood ‘toen al’ iets deed… Blz. 162: ‘… dat de tweede Periode van Gerard behandeld.’ Blz. 260: ‘vanaf 1 mei 1971 lijkt Gerard regelmatig naar Simon Carmiggelt te schrijven. Dat is precies de periode dat zijn schrijversblok van vijf jaar voorbij lijkt, en zijn correspondentie aan Carmiggelt kan wellicht ook worden gezien als een breekijzer om dat blok te slechten.’ Twee bladzijden verder schrijft Holman over de brieven van Reve aan Carmiggelt: ‘ een complete bundeling’. Hoezo ‘vanaf 1 mei 1971 lijkt’? En de zin met ‘precies’ en ‘kan wellicht ook worden gezien’ is om te gruwen natuurlijk. Blz. 308: ‘… Hanny Michaelis, de enige vrouw met wie hij ooit getrouwd is geweest.’ Alsof het gewoon is om minstens met tig vrouwen getrouwd te zijn geweest… Holman heeft zich met dit semi-biografische schetsen-boek er met een jantje-van-leiden van afgemaakt, en het enkele maanden na dit boek verschenen eerste deel van de Reve-biografie van Nop Maas declasseert dit boek volledig. En toch heb ik dit notitiesboek dat een drietal maanden op mijn nachtkastje lag geboeid gelezen. Maar dat kwam door het onderwerp, dat zelfs tegen de flutterigste scribent stand houdt.

Sex in the city

2009-12-30T16:53:00.004+01:00

Ik kondigde al aan dat er meerdere boeken van Philip Roth voorbij zouden komen. Tijdens het lange kerstweekend las ik twee boeken van deze Amerikaanse veelschrijver. Portnoy's klacht is een voortdenderende klaagzang van een ik-figuur tegen een (fictieve) psycholoog. Centraal staat de sexuele obsessie van de ik-figuur, tijdens zijn jeugd tot aan het 'heden' in de roman, ergens eind jaren zestig. Het boek dateert van 1967 en de verteller is daarin 33 jaar oud. Het valt op dat Roth de romans die ik tot nu van hem las dikwijls in de tegenwoordige tijd van het schrijven/verschijnen van die roman laat spelen en dat de hoofdpersoon (dikwijls een ik-figuur) veelal even oud is als Roth op dat moment. Voor wat het waard is allemaal, want dat een ik-figuur niet met de schrijver geassocieerd moet worden, is bekend. Dit is de leukste roman van Philip Roth die ik las. Vooral de eerste helft, waarin het gezin centraal staat, biedt vele hilarische momenten. De strenge moeder en de deerniswekkende, aan constipatie lijdende vader: het zijn twee verrukkelijke tegenhangers van de eigenzinnige Alexander. Maar ook met 'de Aap', een vriendin van Alexander, verveel je je als lezer geen moment.

De borst kocht ik een poos terug in een antiquariaat. Het is een eigenaardige novelle waarin de ik-figuur door een mysterieuze ziekte in een enorme tepel verandert. Verwarring, kwaadheid, ongeloof en berusting zijn achtereenvolgens de stemmingen van deze ik-figuur. Waar Roth meestal wel helder is in zijn thematiek, laat De borst meer ruimte voor interpretatie. Ook in dit verhaal kun je de sexuele obsessie als hoofdonderwerp benoemen, maar zo helder als in Portnoy's klacht is dat in deze novelle geenszins.

Wat De borst een beetje mist biedt Portnoy's klacht in perfectie: enorme vertelkracht.

Stijl!

2009-12-24T21:32:00.004+01:00

Mevrouw Verona daalt de heuvel af is in precies een jaar tijd het vierde boek dat ik van Dimitri Verhulst las, en na deze inhaalslag durf ik de stelling aan dat Verhulst - samen met Jeroen Brouwers - de beste Nederlandstalige auteur van dit moment is. Jeroen Brouwers bevindt zich in zijn 'fin de carrière' - Verhulst is nog geen veertig en ofschoon ik hoop dat Brouwers nog vele jaren heeft en vele boeken schrijft, is Verhulst de belofte voor de toekomst. Net als de drie eerdere boeken die ik van Verhulst las is dit boekje van ruim honderd bladzijden een parel van stilistisch meesterschap. Het verhaal is eenvoudig en staat op de achterflap samengevat, maar het zijn de details die dit boekje groots maken. Verhulst schreef dit vóór zijn bekroonde Godverdomse dagen op een godverdomse bol, en veel passages in Mevrouw Verona daalt de heuvel af lijken een oefening daarop. In die passages verlaat hij de verhaallijn en treedt hij in het abstracte, precies zoals in Godverdomse dagen. En dat alles met verbazingwekkend inzicht in het leven, geschreven in een stijl die mooier is dan mooi. Verhulsts beschrijvingen van het leven in het kleine dorpje Oucwègne zijn verrukkelijk: hoe een koe burgemeester wordt, hoe de kruidenierster aan haar pensioen komt en hoe mevrouw Verona een cello laat maken uit de boom waaraan haar geliefde zich ophing. Hoofdstuk 6 begint fenomenaal, maar omdat ik me moet beperken in het aantal citaten (het is moeilijk kiezen wat niet te citeren!) toch slechts die ene zin waar ik een kwartier lang mee bezig ben geweest, want wat is-i groots en mooi:

Want alleen alleen herinnert een mens de mens gepast aan twee.

Lezen dit boek, en de rest van Verhulst!

Toneel!

2009-12-20T21:44:00.007+01:00

Vooruitlopend op het verschijnen van het vijfde en laatste deel verhalen van Anton Tsjechow in januari las ik uit de eerste vertalingenreeks in de Russische Bibliotheek van Van Oorschot uit de jaren vijftig van zijn Verzamelde werken deel zes met zijn toneel. Enkele van Tjechows toneelstukken zag ik in het theater, maar ik las ze nog niet eerder. Naast de vijf min of meer bekende grote stukken (Iwanow, De meeuw, Oom Wanja, Drie zusters en De kersentuin) bevat dit boek ook enkele eenakters die als vingeroefeningen voor het grotere werk beschouwd kunnen worden, maar waartussen ook verrukkelijke stukken zitten. Die 'grote' vijf hebben eigenlijk veel overeenkomsten: ze lopen niet goed af, er is vooral veel onvrede over de huidige situatie en er komt op De kersentuin na een arts in voor. Tsjechow laat allerlei karakters vrolijk met elkaar botsen, en naast alle tragiek levert dat ook veel hilarische momenten op. Sommige opmerkingen van personages komen ogenschijnlijk uit de lucht vallen, maar maken dat je ook thuis in je leesstoel toeschouwer van een toneelbeeld bent waar op verschillende plekken wordt geconverseerd. Deze toneelstukken bieden net als Tsjechows verhalen een brede kijk op het Russische leven aan het einde van de negentiende eeuw, met name dat van de min of meer betere klassen, in Langs de grote weg echter ook dat van de berooiden in een herberg. Dat is één van de mooiere eenakters. Hilarisch is Het huwelijksaanzoek: anders dan de titel doet vermoeden wordt er op 80% van dit ruim 20 bladzijden lange stuk alleen maar gescholden. Voor de rol van de ingehuurde generaal bij het souper in De bruiloft zou je meteen willen aanmonsteren bij een toneelgezelschap. Tenslotte een voorbeeld van zo'n heerlijke uitspraak die zomaar uit de lucht kwam vallen, gedaan door reserve-luitenant en rentmeester Sjamrajew in De meeuw:

Ik herinner me, hoe in de Opera van Moskou de beroemde Silwa op een keer de lage C nam. En uitgerekend die avond zat op het schellinkje de bas uit het koor van onze parochie-kerk en u kunt u voorstellen, hoe stomverbaasd wij stonden te kijken, toen we opeens van het schellinkje een hele octaaf lager hoorden roepen: 'Bravo, Silwa!...' Kijk zo - met een lage basstem - Bravo, Silwa! Nou toen kon je in de zaal een speld horen vallen.

Vlees en vis

2009-12-07T21:39:00.003+01:00

Jonathan Safran Foer komt na zijn twee bijzondere romans met een bijzonder non-fictie boek. Dieren eten beschrijft de wereld van de bio-industrie en wat de kennis daarover met hem heeft gedaan. Het grootste deel van dit boek gaat over de feiten; feiten die we eigenlijk in het diepste van ons hart wel kennen of vermoeden: hoe gruwelijk de bio-industrie omgaat met het dierenwelzijn, hoe milieubelastend de bio-industrie is en ook hoezeer de bio-industrie de ongelijkheid van de voedselverdeling in de wereld bevordert. Deze feiten vormen echter niet de kern van dit boek. Wel: het morele appèl dat Foer op je doet. Want als je al deze feiten kent, waarom eet je dan nog überhaupt vlees of vis? Wie vlees of vis eet, wil blijkbaar niet weten wat-i eet. Je kunt anders nauwelijks met goed fatsoen beredeneren waarom je dat dan doet.
Foers verhaal is volledig op de Amerikaanse situatie gebaseerd. Het kan zijn dat de Europese situatie milder is. Maar zeker weten doe ik dat niet, en de werkelijkheid zal waarschijnlijk altijd erger zijn dan de officiële gegevens. Ik ben altijd een vlees- en viseter geweest, en vrees dat ik dat altijd wel zal blijven. Maar ik voel na het lezen van dit boek wel de noodzaak om spaarzamer te zijn in het eten van vlees of vis en om te zoeken naar dier- en milieuvriendelijk geproduceerd vlees. Een boek dat je onherroepelijk dwingt bij jezelf te rade te gaan!

Angst

2009-12-05T22:44:00.002+01:00

De nieuwste roman van Philip Roth is meer een lang verhaal; je leest het in een twee à drie uurtjes uit. Ofschoon ik De vernedering minder indringend vind dan zijn vorige boek Verontwaardiging (zie hier de leeslog) heb ik ook dit verhaal geboeid gelezen. De hoofdpersoon lijdt aan de angst voor het ouder worden, voor de aftakeling, en die angst gaat met acute problemen gepaard. Roth's observaties zijn scherp en ogenschijnlijk zo universeel geformuleerd, dat deze iedere gedachte of situatie van zijn hoofdpersonen bijzonder maken. Er is inmiddels al veel over dit boekje geschreven; de NRC heeft zelfs een aparte pro-contra-artikelenreeks gepubliceerd. Zie hier hun interessante discussiepagina over dit boek. De Bezige Bij geeft zijn boeken successievelijk opnieuw uit. Bij ieder boekhandelbezoek overweeg ik er weer eentje van mee te nemen. Er volgen stellig meer Roth-boeken op deze log.

Buiten de maatschappij

2009-11-30T16:42:00.003+01:00

Tijdens mijn studie in Leiden was Ton Anbeek 'mijn' hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde. Een aardige man, maar zeker niet zo inspirerend als mijn leraar Nederlands op de middelbare school was (zie hier). Dat heb ik mijn gehele studententijd een beetje teleurstellend gevonden. Als je leraar op de middelbare school al zo'n enorme inspirator was, dan zou de hoogleraar op de universiteit daar toch zeker bovenuit moeten komen, toch? Enfin, verder prima college gehad hoor. Zijn eerdere romans heb ik nooit gelezen, maar toen ik onlangs tijdens een feestje puur toevallig in gesprek raakte met Anbeeks opvolger in Leiden, en hij Anbeeks nieuwste roman Vast aanbeval, heb ik als slaafse opvolger van hooggeleerde adviezen het boek meteen gekocht. En inderdaad, het is een geslaagde roman! Het boek geeft een inkijk in de wereld van de gesloten jeugdinrichting, waar het eindeloos wachten op verdere psychische behandeling, de onderlinge pikorde en een ruwe, humorloze leefcultuur centraal staan. Het verhaal wordt verteld door een relatief slimme ik-figuur (want bijna de havo afgemaakt), en dat was nodig om de zinnen nog een beetje fatsoenlijk te maken. Want uit de monden van de anderen komt geen regulier woord, zo lijkt het. Dat vind ik wel het minst geslaagde aspect van dit boek: de balans tussen het gesproken woord en de geschreven zinnen. Ook het perspectief was me soms niet helemaal duidelijk. Maar de rauwe omgeving en de uitzichtloosheid zijn door Anbeek scherp getroffen. In een interview voor de VPRO-gids vertelt hij over zijn uitgebreide onderzoek. Lees dat hier (voor zolang het online beschikbaar is). Het zou mij niks verbazen wanneer dit boek vooral ook door jongeren aantrekkelijk gevonden wordt.

4 x toveren

2009-11-30T15:37:00.005+01:00

Ik moet nog het juiste moment vinden om me te kunnen concentreren op De toverberg, maar in deze verhalenbundel De dood in Venetië en andere verhalen laat Thomas Mann zich zeker ook van zijn sterke kant zien. Deze vier verhalen schreef hij tussen 1903 en 1943, dus omspannen het grootste deel van zijn schrijversschap. In het vroege Tristan is sprake van een fraaie zwoele spanning; het liefdesverhaal lijkt een afgeleide van het Tristan-verhaal van de opera van Wagner en die in het verhaal ook een belangrijke rol speelt. De dood in Venetië kende ik alleen van de film; je moet bij het lezen wel die voortdurende stroom Mahler-adagio's proberen te vergeten. Het is een geweldig verhaal, vooral door de geconcentreerde, ingekookte indrukken en de afgemeten beschrijving daarvan. Het hoogtepunt van dit boek vind ik echter het sprookje De verwisselde hoofden. Een Indische legende. Het is een onwerkelijk verhaal over twee trouwe vrienden en één geliefde, en waarin de Hindoestaanse religie met al zijn goden, mythen en riten breed uitgemeten worden. Alleen al het onderzoek dat Mann gedaan moet hebben om die complexe materie onder de knie te krijgen en vervolgens in een krachtig verhaal te verwerken, is bewonderenswaardig! Maar daarnaast is het ook gewoon een boeiende vertelling. De wet beschrijft eigenlijk gehele verhaal van Mozes, die een ontwikkelingsgang doormaakt van twijfelaar tot aan de boodschapper van God en tot twee keer toe de stenen tafelen beitelt. Mooi boek!

Parodie?

2009-11-24T14:33:00.003+01:00

In Het geheim van Den Haag van Joost Heldeman vertelt de ik-figuur over het project om het ministerie waar hij werkt te transformeren tot een moderne, klantgerichte organisatie. Hij moet leiding geven aan dat project en voor de top van het ministerie een projectplan schrijven. Daarbij loopt hij tegen allerlei obstakels aan. Aan dit gegeven probeert de auteur - zelf rijksambtenaar - de cultuur binnen zijn ministerie te beschrijven. In grote lijnen zal het beeld dat bij de lezer daarvan ontstaat wel kloppen met de werkelijkheid. Maar het verhaal had meer impact kunnen hebben wanneer het minder vluchtig en met meer oog voor spanning en detail geschreven zou zijn. Dit boekje van 150 bladzijden roept eerder meer vragen op dan dat het beantwoordt. Jammer, want het uitgangspunt is aardig.

Beter weg dan later niet te vinden

2009-11-21T13:34:00.005+01:00

De eerste aflevering van de Gerard Reve-biografie die drie delen gaat omvatten is een geweldig boek. Nop Maas schreef met Gerard Reve. Kroniek van een schuldig leven. De vroege jaren 1923-1962 een rijke biografie die je van begin tot eind in je greep houdt. Het is een uitermate gedetailleerd boek; Maas lijkt alles te hebben willen benoemen wat op de een of andere manier de kennis over het leven van Gerard Reve en zijn werk zou kunnen vergroten. Dat had een onoverzichtelijke opsomming van feiten kunnen opleveren, maar Maas maakte er een goedlopend, interessant verhaal van. Naast de inhoud wordt dat ook in de vorm ondersteund. In veel non-fictieuitgaven staan de voetnoten aan het einde van het hoofdstuk, of achterin de uitgave. Dat betekent dat je steeds moet omslaan wat niet bevorderlijk is voor het dóórlezen. De schrijver en de uitgever hebben hier echter de enige juiste en helaas zo zelden voorkomende keuze gemaakt de noten onderaan de bladzijde te plaatsen; dan kun je in een oogopslag de noten lezen en weer verder gaan met de hoofdtekst. Goed!
Zoals gezegd: het boek leest door de soepele stijl van Maas goed door, maar het is natuurlijk het onderwerp dat de show steelt. In grote lijnen wist ik natuurlijk wel al het een en ander van (de jeugd van) Gerard Reve, maar nu kom je alles te weten over zijn ouders, gezin, schooltijd, vrienden, de oorlog, de eerste relaties, het huwelijk met Hanny Michaelis, zijn eerste pennenvruchten, ingang in het literaire wereldje, baantjes, de ontluikende homoseksualiteit, verblijven in Engeland enzovoort. Opvallend is eigenlijk dat Reve in de periode die dit eerste deel omvat naast De avonden en Werther Nieland eigenlijk geen andere literaire werken van belang schreef. Vooral Reves beslissing om in het Engels te gaan schrijven was toch eigenlijk een (achteraf) te betreuren keuze; zelfs met Hanny Michaelis correspondeerde Reve in het Engels. Het was Willem Frederik Hermans die Reve duidelijk te verstaan gaf dat zijn Engels ondermaats was. Hermans legde hem de keuze voor: of weer in het Nederlands gaan schrijven, of definitief in Engeland of Amerika gaan wonen. Reve wilde het eerste niet, en door zijn huwelijk met Michaelis wilde hij ook het laatste niet. Er valt ook veel te lachen met dit boek. De droge Reve-humor kreeg hij van huis uit mee (ook Karel kon er wat van). En ja, de stijl van Reve is uniek. Maas citeert veel uit brieven (ook ongepubliceerde!), en ook dat zijn dikwijls prachtige teksten. Zo'n pil van 700 bladzijden lees je dan binnen twee weken uit!

Van -3000 tot +1621

2009-11-03T21:30:00.004+01:00

Net als de boeken van Dekkers en Elsschot (zie hieronder) begon ik al een paar maanden geleden aan het eerste deel van het Mozaïek van de Muziekgeschiedenis van Otto Glastra van Loon. Dat is een zesdelige muziekgeschiedenis die ik in 1993 voor een paar tientjes kocht, wel eens ter hand nam en die me boeide door de eigen stijl van Glastra van Loon, maar nooit structureel las. Eigenlijk hikte ik steeds tegen dat eerste deel aan, dat niet mijn meest favoriete deel van de muziekhistorie beslaat. Maar ik heb me erdoorheen geslagen; zeker de tweede helft van dit boek waarin de eerste renaissance-componisten aan bod komen is boeiend. En eindelijk eens goed om componisten als (oom en neef) Gabrieli, Obrecht, Ockeghem, Palestrina, Lasso, Byrd, Schütz, Schein, Sweelinck en ja, zelfs meistersinger Hans Sachs (in willekeurige volgorde, en nog vele andere) in een beknopt historisch overzicht geplaatst te zien. Zou het louter toeval zijn dat ik de laatste tijd nogal veel 'oude' muziek draai (Schütz, Monteverdi)?
De eerste helft van het boek gaat op aan een vogelvlucht door de muzikale tijd en naar alle uithoeken van de wereld. Ik heb me zitten verbazen hoe Glastra van Loon al die kennis bijeengesprokkeld heeft. Maar indrukwekkend is zijn relaas wel. Zoals gezegd: de muziekgeschiedenis tot ongeveer halverwege de Middeleeuwen heeft niet mijn grootste belangstelling, maar wel goed om het eens gelezen te hebben.

Alles van Elsschot

2009-10-31T00:01:00.004+01:00

Als middelbare scholier las ik de meeste romans van Willem Elsschot. Ik vond ze toen wel leuk, kan ik me herinneren. Met name Kaas is me altijd bijgebleven. Tijdens mijn studententijd kocht ik voor 35 gulden het eendelige Verzameld Werk en zette het braaf in de kast. Ergens in de afgelopen zomer trok ik het uit de boekenkast en begon de eerste bladzijde van Villa des Roses te lezen. Dat trof me zo, dat ik besloot de resterende 760 pagina's ook maar te lezen. Heerlijk! Nagenoeg iedere roman is een verrukkelijke leeservaring, door de droog-komische ironische kijk op het leven van de vertellers (meestal een ik-figuur). Echte helden zijn er niet; zelfs de onverzettelijke Boorman in Lijmen/Het been gaat voor de bijl. Die dubbelroman is naturlijk het hoogtepunt van het Verzameld Werk. Hoe fraai met name Villa des Roses, De verlossing, Kaas en Tsjip/De leeuwentemmer ook zijn, Lijmen/Het been zet ze in de schaduw. Het verhaal is een marketingroman avant la lettre, maar laat zich tegelijkertijd ook als een spannend jongensboek lezen.
De vertellers in de romans strooien hun verhalen in golven over de lezer uit, en leggen soms prachtige gedetailleerde verbanden. Het zijn vooral die kleine tussenzinnetjes waarin die verbanden met andere informatie elders worden gelegd, die het lezen van Elsschot zo'n plezierige bezigheid maakt. Eerlijk gezegd beleefde ik aan de laatste korte romans (Het dwaallicht, Pensioen en Het tankschip) wat minder plezier; ondanks dat Het dwaallicht als een meesterwerk wordt beschouwd, kon ik er niet echt wijs uit worden. Ik vlieg bij zulke droombeeldverhalen altijd uit de bocht; dan is een concreet verhaal als Kaas wél volledig aan mij besteed. Dat is net als Lijmen/Het been een klassieker, een uit één stuk gehouwen verhaal. Achterin dit dikke boek staan een aantal verzen waarmee Elsschot aanvankelijk zijn naam vestigde. 'Het schijnt een traditie te zijn, volgens welke elke beoefenaar van de schone letteren, ook degene die zich tot prozaïst of dramaschrijver ontwikkelt, zijn carrière begint met het schrijven van gedichten.' Deze opmerking van Gerard Reve geldt dus ook voor Elsschot. Ik ben niet zo'n gedichtenlezer, maar bij deze verzen zitten zeker fraaie exemplaren.

Mens en dier

2009-10-27T11:24:00.003+01:00

Ik kocht een klein jaar geleden in een antiquariaat van Midas Dekkers een verzameling beestenverhalen die hij in de jaren tachtig in het radioprogramma Vroege vogels voorlas: De mammoet. 144 beesten gebundeld. Ik begon er begin dit jaar aan, en het bleek een perfect nachtkastboek. Regelmatig deed ik nalachend het licht uit om te gaan slapen. Dekkers is met zijn vergelijkingen tussen mens en dier de schrijvende equivalent van Bert Haanstra. Dekkers is daarbij soms lekker sarcastisch, zeurderig en sjagrijnig. Ach, gewoon maar een lang citaat. Dat geeft het beste de aard van dit verrukkelijke boek weer.
Mensen zijn te gauw verzadigd. Menige behoefte is al bevredigd voor je er erg in hebt. (...) Binnen de kortste keren geven de darmen het signaal 'vol' en kan er niets meer bij. Van zakjes chips schijnt het maximum op dertig achter elkaar te liggen en op het tweede wereldkampioenschap tortilla-eten is het record onlangs scherp gesteld op vierenzeventig stuks, maar dan heb je het ook wel gehad. Lekker is maar een vinger lang. Van te veel lekker drinken moet je overgeven, van te veel mooie boeken lezen krijg je lelijke wallen onder je ogen, en wie zijn hele leven van zijn geliefde denkt te gaan genieten, verzandt in een huwelijk. In ieder van ons is een brok chagrijn ingebouwd dat onze behoeften haastig bevredigt om te voorkomen dat we er eens breeduit van kunnen genieten. Orgieën bestaan dan ook niet. We zijn er niet op gebouwd. Zelfs niet op de liefde. Ook de meest hartstochtelijke minnaar wordt op een gegeven moment op de verkeerde plaatsen stijf.

Laatste dagboek

2009-10-18T14:57:00.005+02:00

Met het uitlezen van het laatstverschenen Geheim dagboek 1998-2000 van Hans Warren is een einde gekomen aan een ruim twintigjarig leesproject. Ik kocht de eerste delen van Warrens Geheim dagboek in 1986 - er waren er toen al een paar verschenen. In juli 1989 noteerde ik in mijn net nieuwe boekenschrift deel 7 van het Geheim dagboek (1958-1962), en uit de latere notities maak ik op dat dat zevende deel toen net verschenen was. Enfin, de serie is een monument in de Nederlandse literatuur omdat het een zeldzame inkijk geeft in het overgrote deel van een mensenleven, dat deels bewogen, deels evenwichtig is, te allen tijde fijnzinnig wordt geleefd, en gedetailleerd wordt beschreven. In dit laatstverschenen deel (enkele jaren geleden verscheen al het deel van Warrens sterfjaar 2001) nemen de ongemakken vrij snel toe: de lichamelijke, maar ook de relationele. Het zal voor Mario Molegraaf niet eenvoudig zijn geweest om bij het bezorgen van dit dagboekdeel veel teksten in druk te geven waarin hij zelf niet bepaald vriendelijk beschreven wordt. Het zou eens interessant zijn de cahiers in te zien en te kijken wat er van de oorspronkelijke teksten overgebleven is. Niet dat Molegraaf niet te vertrouwen is, want ook Warren zelf schrapte veel voordat hij een nieuw deel afgaf aan de uitgeverij. Ergens maakt hij een opmerking dat er vooral toch veel geschrapt moest worden. Hoe dan ook: dit is weer een mooi dagboekdeel geworden, met veel etentjes in restaurants, ruzie, rondritjes en bezoeken aan tentoonstellingen, kunstaankopen en lichamelijk ongemak. Over een tijd maar eens proberen alle dagboeken in korte tijd achter elkaar te lezen. Want ik ben sowieso wel weer benieuwd naar die eerste delen die ik ruim twintig jaar geleden las.

Meer van hetzelfde

2009-09-06T20:46:00.003+02:00

De onlangs verschenen, nieuwe roman van Maarten 't Hart is, vergeleken bij zijn recente voorgangers, niet bepaald sterk. Verlovingstijd is eigenlijk een flinterdun geheel waarin 't Hart zijn bekende stokpaardjes berijdt (Maassluis, biologie, klassieke muziek, vrouwen, kerk) maar dit keer in een nogal eendimensionaal verhaal over opgroeien en het aan de haak slaan van vriendinnetjes; van de zandbak op de bewaarschool tot de universiteit en van de kalverliefde, daarna de eerste losse scharrel via het huwelijk naar het overspel. Wanneer je dit alles in een mixer gooit en eventjes goed mengt, heb je deze roman van 't Hart in essentie klaargemaakt. Bovendien schrijft 't Hart weinig gevarieerd, en soms zelfs slordig. Op blz. 168 en 169 vindt dezelfde gebeurtenis (een verlovingsfeest) eerst in juni, en nog geen bladzijde later in juli plaats. Maar: ik heb onbedaarlijk moeten lachen om dit boek, en er dus ook enorm van genoten! 't Hart legt zijn hoofdpersonen uitspraken 'uit het leven gegrepen' in de mond. Hoe krakkemikkig alles misschien ook is: de thematiek is wel raak getroffen. Wellicht juist daardoor...? Wanneer een vriendin in het boek opbelt met het klemmende verzoek morgen langs te komen voor een belangrijke onthulling en de ik-figuur verzoekt dan even koffie te komen drinken, en deze dan niks anders als eerste kan antwoorden dan 'Ik drink nooit koffie.', dan schiet ik zwaar in de slappe lach. En tja, wanneer een flink deel van de roman in Leiden speelt waar ik nagenoeg in alle genoemde straatnamen mijn studententijd min of meer intensief beleefd heb, en wanneer een hoofdpersoon zelfs in een straatje woont waar ikzelf ook anderhalfjaar op kamers woonde (de Vrouwenkerkkoorstraat), dan kan het boek voor mij gewoonweg niet stuk.

Meer Zuckerman

2009-08-30T10:52:00.003+02:00

Door Exit geest dat ik vorige week las werd ik aangespoord om vroeger werk van Philip Roth te lezen. Zuckerman gebonden heeft als ondertitel Een triplogie en een epiloog, en bevat de romans De ghostwriter, De eenzaamheid van Zuckerman (Zuckerman unbound) en Les in anatomie, en de epiloog De Praagse orgie. Het is een boek over reacties en tegenstellingen, en tegelijkertijd biedt het inzicht in een haast natuurlijke ontwikkeling. In De ghostwriter is Zuckerman een jong, aanstormend talent dat een avond en nacht op bezoek is bij zijn literaire voorbeeld E.I. Lonoff - de schrijver die ook in Exit geest centraal onderwerp van gesprek is. De eenzaamheid van Zuckerman beschrijft Zuckerman net nadat zijn laatstverschenen roman een enorme hit is geworden en hij financieel een flinke klapper maakt. In Les in anatomie zit Zuckerman in een geestelijk en lichamelijke writer's block: hij krijgt geen letter op papier en lijdt al anderhalf jaar aan een mysterieuze maar allesoverheersende pijn in zijn nek. De epiloog speelt zich af in Praag in 1976, waar Zuckerman wordt geconfronteerd met de onvrije wereld en waar hij met een tegengestelde status wordt geconfronteerd. Roth is in deze pil van 666 bladzijden niet op zijn kernachtigs. Maar dat ik dit boek in precies een week uitlas zegt wel iets over de aantrekkingskracht van zijn verhalen. Er zit een enorme stuwing in, juist door het ogenschijnlijk meanderende van de gebeurtenissen, terwijl iedere situatie meer specifieke kennis oplevert over de hoofdpersoon. En dus over hoe een beginnend en later gevierd schrijver reageert op wat hem overkomt. Bij Zuckerman spelen hiernaast de verhouding tot zijn afkomst (ouders, Amerikaans-Joodse kolonie) en de politieke en sociale situatie een centrale rol. Misschien is dat wel het aantrekkelijke van dit boek en de andere boeken van Roth die ik tot nu toe gelezen heb: ze gaan altijd ergens over, maar de beschreven gebeurtenissen staan nergens vermoeiend-nadrukkelijk ten dienste van een hogere betekenis. Roth blijft overal lekker vertellen, en dat leest heerlijk.

Parlevink

2009-08-29T12:31:00.005+02:00

Van 5 november 1954 tot 5 februari 1955 en van 4 januari tot 10 december 1956 schreef Godfried Bomans in de Volkskrant satireachtige stukjes onder het pseudoniem Parlevink. Een aantal van deze stukjes werd in 1957 onder de naam Op het vinkentouw gebundeld. Het is een ideaal nachtkastboek; met iedere avond een twee- of drietal stukjes uit dit boek sluit je een dag prettig af. Hier niet louter de bekende Bomansiaanse meligheid, maar toch ook sluimerende kritiek op alledaagse verschijnselen. De Koude Oorlog, de verzuiling en de RK-kerk krijgen alle aandacht. Er zitten heerlijke teksten in. Over een Russische atlete als pion in de Koude Oorlog: Nina Ponomareva is een Russische Reuzin, wier historische verdienste tot dusver beperkt was tot een worp met de discus in Helsinki. Ze had daarvóór al geworpen, o.a. in Bakoe, Tiflis en andere gemeenten achter het IJzeren Gordijn, maar dit waren vermoedelijk propaganda-worpen. Het kolossale mens verscheen echter op klaarlichte dag in Helsinki en smeet het ding tot ver over de tribunes.
De verzuiling hekelt Bomans middels een verslag van een stormachtige vergadering waar de Humanistische Bond van Echoput-houders, de Katholieke Vereniging van Echoput-bezitters, de Nederlands Hervormde Bond van Echoputhouders, de Gereformeerde Putters en enige Echohouders van vrijzinnig-christelijke huize aanwezig waren. Zelfs een communistische afdeling, die slechts over twee putten beschikte, legde het oor te luisteren. Er is veel onderlinge argwaan. De heer Netelbrink voert het woord: Bovendien hebben wij langs deze weg een groeiende invloed van Rome te vrezen. Het is bekend, dat het Vaticaan zich van steeds meer putten meester maakt. Hij wees in dit verband op Spanje, waar het menig toerist was overkomen dat hij een protestantse vraag naar beneden wierp, om tot zijn bevreemding een rooms antwoord terug te krijgen. Een nader onderzoek wees uit, dat op de bodem van de put een bezoldigd Jezuïet had plaats genomen. Spreker achtte deze vorm van apostolaat zorgwekkend. Uiteindelijk verdwijnen alle onderlinge verschillen als sneeuw voor de zon in de gezamenlijke afkeer van de communisten, aangezien hier van een Vrije Put, zoals in de statuten bedoeld, geen sprake was, daar de echo tevoren door Moskou was vastgesteld.

Iran

2009-08-23T21:20:00.002+02:00

Eind vorig jaar las ik De keizer van de Poolse journalist Ryszard Kapuscinski, over het einde van het bewind van de Ethiopische keizer Haile Selassi. Onlangs verscheen een herdruk van Kapuscinski's boek over de revolutie in Iran, eind jaren zeventig, die leidde tot het vertrek van de sjah en de stichting van de islamitische republiek. De sjah aller sjahs is een krachtig geschreven boek waarin twee hoofdstukken de kern vormen. In 'Daguerreotypen' beschrijft Kapuscinski een aantal oude foto's en geeft daarmee een verklaring voor het ontstaan van de revolutie. Eigenlijk was het bewind van de sjah al vanaf het begin uitermate wankel; decennialange onderdrukking rekte het bewind, maar dat het omvergeworpen zou worden was eigenlijk geen vraag. In 'De dode vlam' geeft Kapuscinski een relatief abstracte beschrijving van het verschijnsel revolutie, en koppelt de theorie aan de Iraanse praktijk. Een verhelderend boek! Staan in andere (buitenlandse) edities de beschreven foto's wél afgedrukt...?

Literatuur over literatuur

2009-08-18T21:45:00.004+02:00

Een jaar of vier geleden - dus nog voordat deze leeslog van start ging - las ik Het complot tegen Amerika van Philip Roth, het eerste boek dat ik van hem las. Nadien las ik ieder jaar wel een boek van hem, titels die hij daarna publiceerde. Maar Exit geest had ik overgeslagen; ik las het nu - het wordt haast een gewoonte - binnen 24 uur uit. Ik heb daardoor eigenlijk alleen de 'late' Roth tot me genomen; ik ga op zoek naar zijn vroegere boeken, want Roth's boeken zijn intrigerend en zitten steevast goed in elkaar! Over Exit geest kun je op internet wisselende beoordelingen lezen; sommigen (w.o. wijlen Michael Zeeman) vinden het boek een erg goede, anderen juist een mislukte roman. Wie het boek leest als het verhaal van een oude zeur (de ik-figuur is Roth's alter ego Nathan Zuckerman) zal inderdaad weinig plezier beleven aan dit boek. Maar je kunt het boek ook lezen als een aanklacht van Roth tegen deze tijd, en dan met name tegen de wijze waarop in zijn ogen met literatuur omgegaan wordt. Want hij laat zijn personages (en niet alleen Zuckerman) uitspraken over literatuurkritiek en biografen doen die er niet om liegen; de brief van Amy aan The New York Times is een waar hoogtepunt! Ondertussen laat hij zijn personages krachtige oordelen vellen over de regering Bush; het boek speelt in november 2004, wanneer Bush de verkiezingen van Kerry wint. Het is deze dubbele gelaagdheid die dit boek uitermate lezenswaardig maken; bovendien is het taalgebruik van een enorme kracht: gespierd, maar soepel. Tja, dan lees ik een goed boek...

Bergen en kanalen

2009-08-17T13:56:00.004+02:00

Van Frank Westerman had ik nog niet eerder wat gelezen, maar ik wist wel dat zijn boeken apart waren. Onlangs nam ik in de boekhandel zijn Ararat mee; ik las het binnen 24 uur geboeid uit. In het boek stapelt Westerman allerlei verschillende onderwerpen op elkaar die op de een of andere manier met de berg Ararat in Oost-Turkije van doen hebben: de zondvloed en de ark van Noach, de relatie Turkije-Armenië, de fysiologie, Westermans eigen ontkerkelijking. Uiteindelijk beklimt hij ook de ruim 5000 meter hoge berg. Ogenschijnlijk een verzameling willekeurige onderwerpen maar Westerman componeerde er een meeslepend en interessant verhaal van. Onderzoeksjournalistiek van de beste soort, goed geschreven bovendien.
Meteen na het uitlezen van Ararat op de fiets gesprongen en in de boekhandel een tweede boek van Westerman gekocht: Ingenieurs van de ziel. Daarin staat de positie van de Russische schrijvers tijdens de Stalinperiode centraal; deze auteurs moesten onder leiding van Maksim Gorki de grote waterwerken die overal in het land werden uitgevoerd lovend beschrijven. Centraal staat de positie van Konstantin Paustovksi, van wie ik al lang geleden zowal al zijn werk las dat in het Nederlands is vertaald. Daaronder ook De baai van Kara-Bogaz over de ontginning van een onherbergzame baai in de Kaspische Zee. Daarover weet Westerman allerlei onthullende achtergronden boven water te krijgen, en hij bezoekt deze onherbergzame streek (nu behorend tot Turkmenistan). In deze baai voerden de Sovjets in de jaren zeventig/tachtig een rampzalige politiek, maar ook tijdens de Stalintijd liepen de zaken daar niet zoals gewenst. Tijdens de jaren van terreur (1936-1939) verdwenen vele schrijvers en partijleden die in ongenade waren gevallen, wat tegelijkertijd tot een enorm gedoe leidde: leiders die kort daarvoor nog in alle toonaarden bejubeld waren in boeken, verdwenen van de een op andere dag van het toneel, zodat overal in het land al die boeken uit de verzamelingen vernietigd moesten worden. Wederom hangt Westerman in dit boek een aantal alfa- en bèta-onderwerpen tegen elkaar, wat net als met Ararat een bijzonder interessant en goedgeschreven boek oplevert.

Revolutie

2009-08-09T23:08:00.004+02:00

Ik kreeg een poos terug Dokter Zjivago van Boris Pasternak cadeau van een vriendin, en ik hikte nogal lang tegen deze pil van 600 bladzijden aan. Maar ik las het nu toch in twee weken uit. Het is een raar boek. Het is wereldberoemd, maar de vraag is precies waarom? Vanwege de ultieme literaire of inhoudelijke kwaliteiten, of toch ook omdat het als instrument in de Koude Oorlog is gebruikt, of vanwege de toekenning van de Nobelprijs aan alleen dit boek die Pasternak moest weigeren, vanwege de film die ervan gemaakt werk en die volle zalen trok...? Ik ken de film niet, en laat de Koude Oorlog-toestanden voor wat ze zijn. Dan blijft een bijzonder vreemd boek over: het is boeiend, rommelig, inconsistent opgebouwd, aangrijpend en leerzaam. Het hoofdverhaal gaat over Joeri Zjivago en zijn liefde voor Lara, ten tijde van de Eerste Wereldoorlog, de Russische revolutie en de strijd tussen de Roden en de Witten, en de eerste jaren van bestendiging door de Sovjets. Zjivago weet zich niet staande te houden, maar zijn handelwijzen zijn voor de lezer soms onduidelijk. Naast deze hoofdlijn treden er allerlei nevenfiguren op die - zeker in de eerste helft van het boek - veel aandacht opeisen. Met name die eerste helft is soms erg verbrokkeld, en het kost de nodige concentratie om de grote lijn in de gaten te houden. Soms beschrijft Pasternak in vele tientallen pagina's de lotgevallen van personen die zij in enkele dagen meemaken, en soms springt hij in enkele pagina's vele jaren vooruit. Toch is dit boek ook bijzonder boeiend en leerzaam, want ik ken maar weinig geromantiseerde verhalen die tijdens die warrige jaren van de Russische revolutie spelen, en die een indringend beeld geven van de enorme onzekerheid en terreur waaraan gewone mensen blootstonden. Pasternak geeft fraaie sfeertekeningen, en ook zijn natuurbeschrijvingen mogen er zijn. Een roman die het vooral van zijn indringende beschrijving van een gruwelijke periode uit de geschiedenis van Rusland moet hebben, vind ik.

Belgenland

2009-08-02T12:59:00.002+02:00

In ruim een half jaar is Dinsdagland het derde boek dat ik van Dimitri Verhulst lees, en ook deze verzameling Schetsen van België overtuigt. Verhulst beschrijft het België van het kleine, maar dikwijls zo typische: de duivenhouderij, de Ronde van Vlaanderen, de alles-van-Eddy Merckx-verzamelaar, het Belgisch trekpaard, een Mariaprocessie, een thé-dansant op de zondagnamiddag, Spa, enzovoort. Zijn observaties zijn zelden positief; doorgaans valt er een druilerige regen en is alles versleten. Maar ook in dit boek is de stijl van Verhulst een lust voor de zintuigen. En soms moest ik ronduit schaterlachen. Het stukje over spinning en de hometrainer is verrukkelijk. Bij een komend bezoek aan de boekhandel neem ik de volgende ongelezen Verhulst mee.

Zelfmoord

2009-07-27T12:01:00.003+02:00

De versierde dood van Jeroen Brouwers was een van de weinige nog resterende titels die ik nog niet van hem gelezen had. Het boekje is niet leverbaar en je moet goed zoeken bij antiquariaten om het te vinden. Het flutterige pandora-pocketje is een vervolg op Brouwers' grote studie naar zelfmoord in de literatuur De laatste deur (zie hier de leeslog daarvan). Brouwers behandelt een aantal aspecten van (de geschiedenis van) zelfmoord, zoals het bestaan van zelfmoordclubs, zelfmoordspelen (wat is er trouwens zo Russisch aan Russische roulette?), de invloed van films en popmuziek op het gedrag van jongeren en vermeend zelfmoordgedrag bij dieren. Het meest grappig is de 'kleine catalogus van zelfmoordspelen' waarin Brouwers voorbeelden van bewust levensgevaarlijk gedrag beschrijft. Wonderlijke bezigheden!

Harry Bosch

2009-07-25T14:09:00.003+02:00

Stad van beenderen van Michael Connelly stond al meer dan een jaar in mijn boekenkast; ik las het ineens binnen 24 uur uit. Op deze leeslog kwamen al meerdere Bosch-thrillers van Connelly voorbij. En ook deze lees je nagenoeg zonder onderbreken uit. Bosch is geenszins de perfecte rechercheur. Juist zijn fouten in de oplossing van het raadsel maken het verhaal boeiend en gevarieerd. Die oplossing is eigenlijk niet eens zozeer het hoogtepunt van het verhaal, maar juist de bochtige weg ernaartoe. Ach, gewoon lekker lezen.

Ouwejongenskrentenbrood

2009-07-25T13:25:00.003+02:00

In de twee privé-domeindelen van Jean-Paul Franssens die ik eerder dit jaar las, zijn enkele brieven aan A.F.Th. van der Heijden opgenomen. Speurwerk op internet leverde op dat in 2005 hun correspondentie uitgegeven is. Ik heb je nog veel te melden biedt deze nagenoeg complete correspondentie, eind jaren tachtig speciaal tussen Franssens en Van der Heijden opgezet om deze te zijner tijd te kunnen uitgeven. Want echt nodig was de briefwisseling niet: Franssens en Van der Heijden zagen elkaar zeer vaak aan de tapkast. In de inleiding schrijft Adri van der Heijden dat hun gespreksstof in het café op een gegeven moment verminderde, omdat ze hun nieuwtjes juist in hun brieven al opgetekend hadden. Enfin, het is een lekker kneuterig leesboek, dat je in een vloek en een zucht uitleest. Er zitten een aantal verrukkelijke brieven tussen, met name geschreven door Franssens vanaf zijn vakantieadressen. Maar ook vanuit het Amsterdamse schreven Franssen en Van der Heijden elkaar warme vriendschappelijke brieven. De briefwisseling stopt vrij abrupt. In 2002 pleegt een van de twee zonen van Franssens zelfmoord - het jaar daarop overlijdt Franssens zelf; hij was pas 65. In de ramsj kocht ik twee romans van Franssens, die ga ik de komende tijd zeker ook lezen. Een groot literator schijnt hij niet geweest te zijn, maar wel een aanstekelijk verteller. Van der Heijden heeft ook een herinneringsboek over Franssens geschreven; dat komt hier ook voorbij te zijner tijd.

Polen en Curaçao

2009-07-19T20:54:00.005+02:00

Ik schreef al eerder dat Jan Brokken een goede schrijver over muziek is. Ik heb de uitgave twee jaar geelden gemist, maar tijdens een ouderwets halfuurtje scharrelen in De Slegte vond ik zijn boek met de boeiende titel Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin. Ik las het binnen twee dagen uit. In dit boek beschrijft Brokken in zo'n veertig korte hoofdstukjes de aard van de Antilliaanse muziek, met name die van Curaçao, waar hij zelf een paar jaar woonde. Het zijn nagenoeg allemaal aanstekelijke en boeiende hoofdstukjes, vol verhalen over musici en ook over de volksaard en de geschiedenis van Curaçao. En ja, er is nauwe verwantschap met Chopin. En wat te denken van deze anekdote:
Op een late middag in de jaren twintig begaf Rudolf Palm zich naar huis. Shon Dòdò had weer zeven of acht lessen gegeven, en gewoontegetrouw riep hij door de geopende luiken zijn commentaar naar de joodse meisjes die ijverig aan het klavier zaten te studeren. 'Niet zo hard', riep hij, 'piano, piano.' Of: 'Rubato, rubato.'
Uit een van de huizen klonk een polonaise. 'Let op de tempi,' riep shon Dòdò in het Papiaments. Een wilde kop haar verscheen in het venster. 'What the hell you are crying?' 'Your tempi,' herhaalde shon Dòdò. 'May I know who you are?' Shon Dòdò ging het huis binnen om zich voor te stellen. En de man zei: 'Well, nice to meet you, Arthur Rubinstein.'
Naast deze heerlijke anekdotes ook twee stukken over Louis Moreau Gottschalk, van wie ik al enkele jaren een zevental cd's met even verrukkelijke als eigenaardige pianomuziek bezit. Ik had het boek eigenlijk vorig jaar tijdens mijn weekje zon op Curaçao moeten lezen, maar nu gingen regelmatig mijn gedachten terug naar dat fraaie eiland. Jan Brokken schreef wederom een uiterst geslaagd boek over muziek! (Bij het boek hoort een cd met stukjes muziek waar Brokken over schrijft. Deze zat er in mijn tweedehands exemplaar helaas niet bij. Wie me daarvan een kopietje kan leveren of de cd even wil uitlenen opdat ik die op mijn iPod kan zetten, graag even een berichtje.)

PS Binnen enkele dagen nadat ik deze leeslog schreef, ontving ik al een aanbod om de ontbrekende cd toegestuurd te krijgen. Hulde! Het is een fraaie cd met aanstekelijke muziek.