Ik kreeg onlangs voor mijn verjaardag van goede vrienden een lijvige roman van de mij volslagen onbekende Oksana Zaboezjko cadeau. Op het omslag en in de achterplattekst grootse woorden erover: van wereldliterair niveau, vergelijkbaar met de Buddenbrooks van Thomas Mann... Enfin, ik begon Museum van verlaten geheimen meteen met goede moed te lezen. Ofschoon ik de roman van ruim 700 pagina's in twee weken las, werd het een flinke worsteling. Het is een familieverhaal, ontcijfering van een moord op een vriendin-journalist en geschiedenis van Oekraïne in één. Zaboezjko begon in 2002 aan deze roman en deed er ruim zeven jaar over; het verscheen in 2010. Het werd in de jaren erna in meerdere talen vertaald en begin dit jaar verscheen de Nederlandse vertaling. De huidige oorlog in Oekraïne speelt in dit boek dus geen rol, maar zal zeker meegespeeld hebben om het ook in het Nederlands te vertalen en uit te brengen. In acht lange hoofdstukken (met verwijzing naar de titel zalen genoemd) worden heden en verleden ook binnen die hoofdstukken vermengd tot een overvloed aan scènes, herinneringen, reminiscenties, gesprekken et cetera waarin ook daarin heden en verleden samengaan. De geschiedenis van Oekraïne is een bloedige; eigenlijk was het land nooit zelfstandig, tot het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Het is/was de bedoeling van Poetin met de huidige oorlog om die verzelfstandiging ongedaan te maken. Maar Oekraïne heeft zich wel altijd apart van Rusland/Sovjet-Unie gevoeld en streed dus al heel lang voor onafhankelijkheid, met grote repressies door tsaristisch Rusland, Stalin en de latere Sovjet-leiders tot gevolg. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Oekraïne het toneel van gruwelijke jodenvervolging, met Babi Jar als onbeschrijflijk dieptepunt. Dit alles komt in deze roman aan bod, en met beklemmende impact, maar door de gefragmenteerde wijze waarop deze geschiedenis verteld wordt, als onderdeel van die scènes, herinneringen, reminiscenties, gesprekken et cetera, verliest die aan zeggingskracht. Datzelfde geldt in gelijke mate voor het familieverhaal, dat eveneens vanuit de Tweede Wereldoorlog tot het heden doorloopt. En dan loopt die poging tot ontmaskering van de moord op de journaliste ook daar nog doorheen. Ik las dit boek soms met grote aandacht - het heeft zeker iets pakkends - maar hier had veel meer in gezeten: op zijn minst een serie romans waarin chronologisch, of thematisch, alles meer geordend en gefaseerd beschreven wordt. De thematiek biedt voldoende redenen daarvoor. Ik heb het gevoel dat Zaboezjko te veel in één boek heeft willen stoppen, met een te overdadig en te complex resultaat. Het kan ook aan mij liggen natuurlijk; ik kan best wat verschillende verhaallijnen in een boek hebben, maar ik houd ook van wat structuur, en die miste ik hier.