Moeilijk

Een kleine drie jaar geleden las ik een privé-domeindeel met mémoires van Clarice Lispector (1920-1977), de Braziliaanse schrijfster die als één van de belangrijkste schrijfsters van dat land wordt beschouwd, en die door veel Brazilianen wordt vereerd als een koningin. Dat privé-domeindeel (zie hier de weblog) vond ik lezenswaardig maar ook apart. Ik noemde in die weblog al dat er in het Nederlands een bundel met al haar verhalen was verschenen en die las ik de afgelopen maanden. In Alle verhalen zijn ruim tachtig meestal korte verhalen samengebracht die eerder in aparte bundels verschenen. Ik kan er niets anders van maken, maar ik heb me door dit dikke boek heen moeten worstelen zonder er plezier aan te beleven. Net als in De ontdekking van de wereld staat in de meeste verhalen het alledaagse leven centraal en lijken die een autobiografisch karakter te hebben. Maar Lispector bekijkt die werkelijkheid gaandeweg vanuit een steeds surrealistischer perspectief. Nadat ik sommige verhalen had uitgelezen wist ik eigenlijk totaal niet wat ik nu gelezen had cq waar het überhaupt over ging. Ik las op internet, in de NRC en elders veel lyrische berichten over Lispector en haar werk, maar ik heb zelden zo geworsteld met het uitlezen van een boek. Kennelijk is de wereld van Clarice Lispector niet de mijne.

Vertellen

Van Ian McEwan las ik meerdere romans, en bijna altijd met groot genoegen. Zie de auteursindex hiernaast. Zijn jongste roman Lessen uit 2022 behoort tot het beste wat ik van hem las. Het is een roman van bijna 600 bladzijden en je leest het boek met groeiende verbazing over zoveel vertelkunst. In het kort: McEwan verweeft het levensverhaal van hoofdpersoon Roland met een aantal belangrijke momenten uit de naoorlogse geschiedenis: de Cubacrisis, de ramp met de kerncentrale van Tsjernobyl, de val van de Berlijnse Muur... Het leven van Roland verloopt niet alledaags: hij wordt op zijn veertiende door zijn pianolerares ingewijd in de seks (waar hij enorm van geniet), zijn latere echtgenote loopt plotseling bij hem weg, zijn nieuwe huwelijk duurt ook niet lang, enzovoort. En al deze gebeurtenissen vormen een prachtig harmonisch geheel, zodanig vloeiend aaneengeschreven dat je slechts één ding wilt: dóórlezen.  Harry Mulisch probeerde het aan elkaar knopen van momenten uit de geschiedenis en het verhaal van een hoofdpersoon eveneens, onder andere met De Aanslag (zie hier), maar hoe oneindig beter en knapper is Lessen. Een niet te missen roman.