MP

Ik beluister wekelijks de politieke podcast 'Haagse zaken' van NRC Handelsblad, waaraan politiek-redacteuren Lamyae Aharouay en Petra de Koning regelmatig deelnemen. Het zijn journalisten waar je blij van wordt: goed ingevoerd, deskundig en welbespraakt. De wekelijkse politieke podcast van de Volkskrant 'De kamer van Klok' is nóg scherper en ook grappiger, maar beide podcasts beluister ik met veel genoegen. Aharouay en De Koning schreven een onthullend boek over de (nog steeds) huidige minister-president Dick Schoof, inmiddels dubbel demissionair maar desalniettemin politiek leider van Nederland. Het is geen biografie, maar een beschrijving van feiten uit zijn leven en van politieke kernmomenten tijdens de voorbije anderhalf jaar die tezamen duidelijk maken waarom hij überhaupt minister-president werd en hoe hij zijn kabinet dat zijn naam draagt leidde. Of beter: liet leiden door de ruziemakende fractievoorzitters van de vier dragende partijen. Op het moment van schrijven is Schoof nog steeds minister-president, maar nog nooit was er voor zover ik weet zo'n teleurstellend, onmachtig en kleurloos iemand de baas van Nederland. Dit boekje, gebaseerd op gesprekken met tientallen mensen uit Schoofs omgeving, maakt dat treffend en pijnlijk helder. Of zoals de auteurs iemand citeren aan wie ze vertelden dat ze een boek over Schoof aan het schrijven zijn: dat is net als een boek schrijven over honderd jaar Duitse humor.

Communicatie

In 2025 las ik alle vier romans van Sally Rooney. Om te beginnen haar laatste, Intermezzo (hier de weblog), daarna Normale mensen (hier) en Prachtige wereld, waar ben je (hier). En dan nu haar debuut uit 2017: Gesprekken met vrienden. Wederom een roman die boeit en van scherp psychologisch inzicht getuigt. Centraal staat de relatie die de ik-figuur (begin twintig) begint met de ruim tien jaar oudere Nick (acteur, aantrekkelijk, maar wel al getrouwd). Daarnaast voldoende aanvullend complicerende factoren: een ex-vriendin die over alles een uitgesproken mening heeft, gedoe met haar eigen, gescheiden ouders, de ongrijpbare vrouw van Nick. Net als in Prachtige wereld, waar ben je is het de onvolwassen communicatie die ervoor zorgt dat het maar niet tot goed contact tussen de hoofdpersonen wil komen. Er wordt heel veel niet gezegd wat wel gezegd had kunnen worden, en heel vaak het verkeerde gezegd. Is dat niet dikwijls de bron van onbegrip, conflicten, ongeluk...?

Volgende 7

Vorig jaar las ik van Julian Budden het eerste deel van zijn driedelige serie boeken over alle opera's van Giuseppe Verdi (hier de weblog ervan). Dit jaar het tweede deel. Omdat bij die eerste 17 eerste opera's de beschrijvingen niet al te lang waren, las ik bij de meeste 's middags de analyse van Budden en beluisterde ik 's avonds de betreffende opera. In The Operas of Verdi. Volume 2 - From Il Trovatore to La Forza del Destino zijn de beschrijvingen van iedere opera veel langer; ik deed er soms drie dagen over. En een enkele opera was te veel van het goede om in één avond te beluisteren. Dit zijn ze, achtereenvolgens: Il Trovatore, La Traviata, Les Vêpres Siciliennes, Simon Boccanegra, Aroldo, Un Ballo in Maschera, La Forza del Destino. Behalve Aroldo (een bewerking van Stiffelio (zie deel 1), hoorde ik alle opera's live. Les Vêpres Siciliennes vind ik de minste van deze zeven, Aroldo verrassend goed, en de andere gewoon fantastisch. Wat een ontwikkeling maakte Verdi door tussen Il Trovatore uit 1853 en La Forza del Destino, waarvan de eerste versie dateert van 1862 en de definitieve zeven jaar later ontstond (maar toen had Verdi intussen al Don Carlos gecomponeerd...). In 2026 het derde deel van deze serie over de laatste vier opera's, met nog langere analyses van Budden. Een heerlijk avontuur, deze serie boeken en de cd-doos met alle opera's van Verdi.

Gespleten

Eerder dit jaar las ik de biografie van Betje Wolff (hier) en het tweede deel van de Van Deyssel-biografie (hier), en nu de derde biografie over een Nederlandse schrijver. Vleugelman. Godfried Bomans 1913-1971 is een prachtige biografie over de schrijver, columnist en televisiepersoonlijkheid Godfried Bomans, voor wie ik al sinds mijn middelbareschooltijd een speciale voorliefde heb. Zijn verzameld werk staat hier in de kast, alsook veel losse uitgaven, en ik heb meerdere cd's met opnames van zijn voordrachten. Zowel in zijn boeken als voordrachten is hij veelal komisch, vaak flauw (maar toch wel leuk, zoals deze uitspraak die ik uit mijn hoofd kan citeren: Zoals u weet heb ik nogal een uitgebreide familie, en wij zijn dus in staat om de Negende symfonie van Beethoven in familieverband te spelen. Met slotkoor, dat wordt uitsluitend door tantes gezongen.). Maar soms was hij ook beschouwend en ernstig. Mijn eerste kennismaking met Bomans dateert zelfs van de lagere school, waar we zijn leesboekjes Pim, Frits en Ida klassikaal lazen. Aan deze leesboekjes verdiende Bomans en zijn weduwe in totaal zo'n miljoen gulden aan royalty's! Hoe welkom deze biografie, waar Gé Vaartjes zo'n 25 jaar mee bezig is geweest. Toen hij er na een paar jaar bijna klaar mee was, kwamen opeens nieuwe brieven tevoorschijn en dat gooide alles flink overhoop. Bomans was een gespleten persoonlijkheid die zijn streng katholieke opvoeding door zijn dominante vader en kille moeder nooit te boven is gekomen. Hij kon zich moeilijk binden: de kerkelijke inzegening van zijn huwelijk stelde hij op het allerlaatste moment uit, zodanig dat velen pas in de kerk daarvan op de hoogte konden worden gebracht. Hij had buiten zijn huwelijk vele vriendinnen. En hij kon zich niet lang met een onderwerp bezighouden; vandaar dat hij na Pieter Bas en Erik, of het klein insectenboek (beide voor zijn dertigste geschreven) geen grote romans meer schreef. Dat lag ook aan het bijna dagelijks schrijven van columns en andere stukjes voor de Volkskrant en Elseviers Magazine. Vaartjes beziet Bomans als een treurig iemand. De 15 hoofdstukken over de chronologische tijdvakken van Bomans' leven geven dat dikwijls aan: Een moeras van vertwijfeling, Een woestijn van ernst, In veel dingen niet gelukkig, enzovoort. Vaartjes heeft daarentegen ook veel bewondering voor Bomans' originaliteit, zijn enorme improvisatietalent (in woord en daad) en inzicht in maatschappelijke ontwikkelingen. Sommige van zijn uitspraken over politiek en milieu zijn nu nog volledig actueel. Bomans putte zichzelf uit: slopende hoeveelheden lezingen, televisieoptredens, reizen overal heen (zelfs in een kleine maand de hele wereld rond, 50.000 km vliegen), en ook die week eenzaamheid op Rottumerplaat in de zomer van 1971, een half jaar voor zijn dood. Hij kon geen nee zeggen als het maar aandacht (en applaus) opleverde. Fijn dat die biografie, ruim vijftig jaar na Bomans' dood, er nu is!

Pijnlijk

Vorig jaar las ik het derde deel van de romancyclus over de Italiaanse fascistische dictator Mussolini en ik dacht toen dat Antonio Scurati geen vervolg meer zou schrijven. In de weblog van dat derde deel (hier) ook links naar de twee eerdere delen en meer achtergrond over de cyclus; ik zal dat hier niet herhalen. Gelukkig kwam er ook een vierde deel, en het vijfde deel is onlangs in het Italiaans verschenen, dus de Nederlandse vertaling zal zeker volgen. Dit vierde deel M. Het uur van de waarheid begint in juni 1940 wanneer Italië actief gaat deelnemen aan de Tweede Wereldoorlog, aan de zijde van nazi-Duitsland. Het eindigt in de zomer van 1943 wanneer Mussolini wordt afgezet en in een gevangenis wordt gegooid. In de twee tussenliggende jaren voert Italië desastreuze oorlogen op de Balkan en in Noord-Afrika en moet het vooral in dit laatste strijdperk de leiding overlaten aan de Duitse legers onder leiding van Rommel. Mussolini stuurt manschappen naar de Sovjet-Unie om hen te laten meestrijden aan de zijde van de Duitsers, maar ook dit wordt een gruwelijke afgang. Ondertussen probeert Mussolini de schijn op te houden terwijl de Duitse legerleiding en ook zijn eigen generaals en regeringsleden langzaamaan het geloof in hem verliezen. Scurati beschrijft dit alles in de bekende vorm uit de vorige delen en met pijnlijke precisie. Dit is een ongelooflijk rijk boek: zowel roman als algemene oorlogsgeschiedenis als gedetailleerd militair verslag van veldslagen. 

Imperfectie

Drie jaar na zijn boek over rassen (zie hier) publiceert Midas Dekkers, inmiddels ver in de zeventig, toch weer een nieuw boek: Het menselijk tekort, waarin hij aantoont dat imperfecties de mens menselijk en interessant maken. Perfectie is saai; juist omdat het altijd beter kan blijven we aan onszelf en de anderen werken. Het is een typisch Dekkers-boek: meanderend door de vele aspecten van zijn onderwerp, soms door-ouwehoerend en van de hak op de tak springend, soms met sterk onderbouwde theorieën, en dikwijls erg geestig. Hoogtepunten uit zijn oeuvre blijven De vergankelijkheid, Lief dier, De larf en Lichamelijke opvoeding (zie hier de weblog over de laatste titel; de andere drie las ik nog voor ik in 2005 deze weblog startte). Dat niveau haalde hij in latere boeken en in dit niet. Maar het blijft verrukkelijk om Midas Dekkers te lezen.