Gespleten

Eerder dit jaar las ik de biografie van Betje Wolff (hier) en het tweede deel van de Van Deyssel-biografie (hier), en nu de derde biografie over een Nederlandse schrijver. Vleugelman. Godfried Bomans 1913-1971 is een prachtige biografie over de schrijver, columnist en televisiepersoonlijkheid Godfried Bomans, voor wie ik al sinds mijn middelbareschooltijd een speciale voorliefde heb. Zijn verzameld werk staat hier in de kast, alsook veel losse uitgaven, en ik heb meerdere cd's met opnames van zijn voordrachten. Zowel in zijn boeken als voordrachten is hij veelal komisch, vaak flauw (maar toch wel leuk, zoals deze uitspraak die ik uit mijn hoofd kan citeren: Zoals u weet heb ik nogal een uitgebreide familie, en wij zijn dus in staat om de Negende symfonie van Beethoven in familieverband te spelen. Met slotkoor, dat wordt uitsluitend door tantes gezongen.). Maar soms was hij ook beschouwend en ernstig. Mijn eerste kennismaking met Bomans dateert zelfs van de lagere school, waar we zijn leesboekjes Pim, Frits en Ida klassikaal lazen. Aan deze leesboekjes verdiende Bomans en zijn weduwe in totaal zo'n miljoen gulden aan royalty's! Hoe welkom deze biografie, waar Gé Vaartjes zo'n 25 jaar mee bezig is geweest. Toen hij er na een paar jaar bijna klaar mee was, kwamen opeens nieuwe brieven tevoorschijn en dat gooide alles flink overhoop. Bomans was een gespleten persoonlijkheid die zijn streng katholieke opvoeding door zijn dominante vader en kille moeder nooit te boven is gekomen. Hij kon zich moeilijk binden: de kerkelijke inzegening van zijn huwelijk stelde hij op het allerlaatste moment uit, zodanig dat velen pas in de kerk daarvan op de hoogte konden worden gebracht. Hij had buiten zijn huwelijk vele vriendinnen. En hij kon zich niet lang met een onderwerp bezighouden; vandaar dat hij na Pieter Bas en Erik, of het klein insectenboek (beide voor zijn dertigste geschreven) geen grote romans meer schreef. Dat lag ook aan het bijna dagelijks schrijven van columns en andere stukjes voor de Volkskrant en Elseviers Magazine. Vaartjes beziet Bomans als een treurig iemand. De 15 hoofdstukken over de chronologische tijdvakken van Bomans' leven geven dat dikwijls aan: Een moeras van vertwijfeling, Een woestijn van ernst, In veel dingen niet gelukkig, enzovoort. Vaartjes heeft daarentegen ook veel bewondering voor Bomans' originaliteit, zijn enorme improvisatietalent (in woord en daad) en inzicht in maatschappelijke ontwikkelingen. Sommige van zijn uitspraken over politiek en milieu zijn nu nog volledig actueel. Bomans putte zichzelf uit: slopende hoeveelheden lezingen, televisieoptredens, reizen overal heen (zelfs in een kleine maand de hele wereld rond, 50.000 km vliegen), en ook die week eenzaamheid op Rottumerplaat in de zomer van 1971, een half jaar voor zijn dood. Hij kon geen nee zeggen als het maar aandacht (en applaus) opleverde. Fijn dat die biografie, ruim vijftig jaar na Bomans' dood, er nu is!