Weer Japan

Zo'n zes jaar geleden las ik voor het eerst een roman van Haruki Murakami (Norwegian Wood, zie hier) en de aankondiging in die weblog dat ik meer van hem zou lezen loste ik pas nu in. Kafka op het strand is een lijvige roman van ruim 600 bladzijden die ik in een kleine twee weken las. Ik weet niet hoe Murakami het klaarspeelt, maar ondanks dat er allemaal heel rare dingen gebeuren die je eigenlijk niet begrijpt, blijf je doorlezen en boeit het verhaal onafgebroken. Of beter: de twee verhalen die om en om worden voorgeschoteld. In het ene verhaal loopt een vijftienjarige jongen weg van huis, op zoek naar zichzelf. In het andere verhaal wordt zijn vader vermoord door iemand die misschien ook wel de vader van de jongen zou kunnen zijn, en die door een onduidelijke gebeurtenis tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn verstand verloor en als simpele ziel heel ontwapenend is. Het is allemaal heel raar, maar Murakami schrijft verslavend soepel en boeiend. Hij schreef nog vele romans die zeer gewaardeerd worden, maar ik weet niet of ik die snel moet gaan lezen: Murakami is apart, en dan moet het geen gewoonte worden. Enfin, stellig meer van hem, zeker niet pas over zes jaar, misschien eentje per jaar?

Slot

Eind vorig jaar las ik het vierde deel van de grandioze romancyclus over Mussolini van Antonio Scurati (zie hier, en via daar of de auteursindex naar de eerdere delen) en nu dan het laatste en vijfde deel M. Het einde en het begin. Grotendeels op dezelfde wijze opgebouwd: verhalende delen gevolgd door citaten uit brieven, afgeluisterde telefoongesprekken, krantenartikelen et cetera die die in de ware zin des woords geromantiseerde verhalende delen onderbouwen. Het is in deze en alle eerdere delen een uiterst originele en pakkende formule gebleken, wat mij betreft alleen daarom al Nobelprijs-waardig. Waar een biografie zich aan de feiten moet houden, en een roman de waarheid kan verdichten en erop los kan fantaseren, biedt Scurati met deze vorm het beste van beide, en kan hij tegelijkertijd zijn subjectieve lading eraan toevoegen. In dit vijfde deel wordt Mussolini na zijn arrestatie in de zomer van 1943 weer vrijgelaten, maar moet hij zich voegen naar de Duitsers die het noordelijke deel van Italië hebben bezet en in ruim een jaar tijd nog vele honderdduizenden Joden naar de vernietigingskampen sturen. Mussolini en zijn kliek zijn spartelende losers die doen alsof ze nog wat voorstellen, en meer en meer wordt hij door de Italianen uitgekotst en verschijnen steeds meer verzetsgroepen ten tonele. Scurati beschrijft gedetailleerd de wijze waarop voorjaar 1945 Mussolini op de vlucht wordt gepakt. De wijze waarop hij wordt terechtgesteld blijft onduidelijk; wel dat zijn lijk daarna aan zijn voeten wordt opgehangen. De laatste honderd pagina's van dit boek wijdt Scurati aan korte biografietjes van Mussolini's medestanders - een flink deel leefde na de oorlog nog lang en onbezorgd. In het steeds extreem-rechtser wordend Italië wordt Scurati zijn romancyclus inmiddels minder en minder in dank afgenomen. Maar hoe belangrijk is deze serie en hoe veel verdient ieder land - niet in de laatste plaats Nederland - zo'n schrijver die de eigen geschiedenis glashard tegen het licht durft te houden!

Beeld

En zomaar weer een roman van een mij onbekende schrijver die me uit onverwachte hoek werd aangeraden en die ik 'paginaomslaand' las (is er een Nederlandse equivalent voor pageturner?). Waak over haar is een roman uit 2023 waarmee de Franse schrijver Jean-Baptiste Andrea de Prix Goncourt won. Op zijn sterfbed in een klooster vertelt de ik-persoon in 1986 zijn levensverhaal, spelend vanaf vlak voor de Eerste Wereldoorlog. Uit een arme familie werkt Michelangelo Vitaliani zich briljant beeldhouwend omhoog. Zijn vriendschap met de eigenzinnige Viola is de rode draad in het verhaal en de persoonlijke ontwikkeling van Michelangelo en vriendschap met Viola zorgen voor een uiterst boeiend en steeds weer verrassend verhaal. Sommige hoofdstukken eindigen met een cliffhanger, lekker maar ook wat gemakkelijk. Maar daarnaast spelen standsverschillen, de fascistische regering van Mussolini en de kerk voor veel Italiaanse couleur locale. Een heerlijk boek!

Revolutie

Ik kreeg De steden, de mensen. Nederland 1850-1900 van vrienden cadeau en las het verspreid over een drietal maanden. Dat kan gemakkelijk, want het boek bevat 51 hoofdstukken waarin Auke van der Woud de revolutionaire veranderingen in de Nederlandse samenleving beschrijft. Ieder hoofdstuk begint met een mooie foto, de meeste echter vlak voor en na 1900 genomen, omdat daarvoor de fotografie nog niet breed beoefend werd. Was Nederland in 1850 nog een zwak, verpauperd land vol armoedzaaiers die meestal niet veel ouder werden dan 50 (als ze dat al haalden), vijftig jaar later waren er weliswaar nog steeds een hoop paupers, maar was de levensverwachting een stuk hoger en gloorde er hoop op nog betere levensomstandigheden. In die vijftig jaar werd de waterkwaliteit een stuk beter, deed elektriciteit zijn intrede en was de bestrating van wegen en straten een stuk minder gevaarlijk (voor paarden en voorbijgangers met name). Voor ons zaken die als vanzelfsprekend goed zijn; in die tijd waren die dat allerminst. Over deze onderwerpen is dit een zeer verhelderend boek. Maar helaas besteedt Van der Woud naar mijn indruk te veel pagina's aan de politiek-bestuurlijke/staatsrechtelijke en juridische aspecten en die zijn eigenlijk niet zo heel interessant. Het boek is uiterst leesbaar als het gaat hoe werd geëxperimenteerd met klinkers en asfalt, hoe Nederland bij het aanleggen van spoor- en waterwegen de Rotterdamse haven internationaal aantrekkelijk wilde maken, et cetera. Maar hoe Thorbecke wetswijzigingen doorvoerde om de verhouding tussen landelijke en lokale bestuurslagen te verankeren: dat is van alle tijden en niet zo heel essentieel voor deze periode. Enfin: een heel interessant boek dat je selectief moet lezen.