Slot

Eind vorig jaar las ik het vierde deel van de grandioze romancyclus over Mussolini van Antonio Scurati (zie hier, en via daar of de auteursindex naar de eerdere delen) en nu dan het laatste en vijfde deel M. Het einde en het begin. Grotendeels op dezelfde wijze opgebouwd: verhalende delen gevolgd door citaten uit brieven, afgeluisterde telefoongesprekken, krantenartikelen et cetera die die in de ware zin des woords geromantiseerde verhalende delen onderbouwen. Het is in deze en alle eerdere delen een uiterst originele en pakkende formule gebleken, wat mij betreft alleen daarom al Nobelprijs-waardig. Waar een biografie zich aan de feiten moet houden, en een roman de waarheid kan verdichten en erop los kan fantaseren, biedt Scurati met deze vorm het beste van beide, en kan hij tegelijkertijd zijn subjectieve lading eraan toevoegen. In dit vijfde deel wordt Mussolini na zijn arrestatie in de zomer van 1943 weer vrijgelaten, maar moet hij zich voegen naar de Duitsers die het noordelijke deel van Italië hebben bezet en in ruim een jaar tijd nog vele honderdduizenden Joden naar de vernietigingskampen sturen. Mussolini en zijn kliek zijn spartelende losers die doen alsof ze nog wat voorstellen, en meer en meer wordt hij door de Italianen uitgekotst en verschijnen steeds meer verzetsgroepen ten tonele. Scurati beschrijft gedetailleerd de wijze waarop voorjaar 1945 Mussolini op de vlucht wordt gepakt. De wijze waarop hij wordt terechtgesteld blijft onduidelijk; wel dat zijn lijk daarna aan zijn voeten wordt opgehangen. De laatste honderd pagina's van dit boek wijdt Scurati aan korte biografietjes van Mussolini's medestanders - een flink deel leefde na de oorlog nog lang en onbezorgd. In het steeds extreem-rechtser wordend Italië wordt Scurati zijn romancyclus inmiddels minder en minder in dank afgenomen. Maar hoe belangrijk is deze serie en hoe veel verdient ieder land - niet in de laatste plaats Nederland - zo'n schrijver die de eigen geschiedenis glashard tegen het licht durft te houden!